PMSBY 2026 — प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना: फक्त ₹20 मध्ये ₹2 लाखांचा अपघात विमा, संपूर्ण माहिती मराठीत

Read in English →हिंदीत वाचा →

PMSBY म्हणजे प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना — वर्षाला फक्त ₹20 भरून अपघाती मृत्यू किंवा पूर्ण अपंगत्वासाठी ₹2 लाख आणि आंशिक अपंगत्वासाठी ₹1 लाख देणारी सरकारी अपघात विमा योजना. पात्रता, लाभ, अपवाद आणि क्लेम प्रक्रिया येथे सोप्या मराठीत.

🗓️ अपडेट: 30 ऑक्टोबर 2026✔️ Arthzo टीमद्वारे तपासलेले

थोडक्यात: PMSBY ही एक वर्षाची, दरवर्षी नूतनीकरण होणारी अपघात विमा योजना आहे.

वार्षिक प्रीमियम: ₹20 (1 जून 2022 पासून; आधी ₹12), बचत खात्यातून ऑटो-डेबिट
अपघाती मृत्यू किंवा पूर्ण व कायमचे अपंगत्व: ₹2 लाख
आंशिक पण कायमचे अपंगत्व (एक डोळा / एक हात / एक पाय): ₹1 लाख
वय: 18 ते 70 वर्षे; विमा वर्ष 1 जून ते 31 मे
आजारामुळे मृत्यूला संरक्षण नाही — त्यासाठी PMJJBY (₹436) घ्या
एप्रिल 2026 पर्यंत एकूण नोंदणी 58 कोटींहून अधिक; 1.84 लाखांहून अधिक दाव्यांपोटी ₹3,667 कोटींहून अधिक रक्कम दिली

PMSBY म्हणजे काय?

प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना (PMSBY) 9 मे 2015 रोजी जन सुरक्षा योजनांचा भाग म्हणून सुरू झाली. रस्ते अपघात, पडणे, बुडणे, सर्पदंश, विजेचा धक्का, नैसर्गिक आपत्ती अशा अपघातांमुळे मृत्यू किंवा कायमचे अपंगत्व आल्यास कुटुंबाला आर्थिक आधार देणे हा तिचा उद्देश आहे. मुंबईत लोकलने रोज प्रवास करणारा कर्मचारी असो किंवा मराठवाड्यातील शेतकरी — ₹20 मध्ये मिळणारे हे संरक्षण प्रत्येकासाठी उपयोगाचे आहे.

योजना सरकारी व खासगी सामान्य विमा कंपन्या (general insurers) सहभागी बँका व पोस्ट ऑफिसांमार्फत राबवतात. बँक/पोस्ट ऑफिस “मास्टर पॉलिसी होल्डर” असते आणि प्रीमियम तुमच्या बचत खात्यातून आपोआप कापते.

मुद्दा	माहिती
योजनेचा प्रकार	एक वर्षाचा वैयक्तिक अपघात विमा, दरवर्षी नूतनीकरण
वार्षिक प्रीमियम	₹20 (1 जून 2022 पासून)
कमाल लाभ	₹2,00,000
वय	18 ते 70 वर्षे
विमा वर्ष	1 जून ते 31 मे
भरणा पद्धत	बँक/पोस्ट ऑफिस बचत खात्यातून ऑटो-डेबिट
वैद्यकीय तपासणी	नाही

PMSBY लाभ — कोणत्या परिस्थितीत किती रक्कम?

परिस्थिती	मिळणारी रक्कम
अपघाती मृत्यू	₹2,00,000
दोन्ही डोळ्यांची दृष्टी पूर्णपणे व कायमची जाणे	₹2,00,000
दोन्ही हात किंवा दोन्ही पाय कायमचे निकामी होणे	₹2,00,000
एका डोळ्याची दृष्टी जाणे आणि एक हात किंवा एक पाय निकामी होणे	₹2,00,000
एका डोळ्याची दृष्टी पूर्णपणे व कायमची जाणे	₹1,00,000
एक हात किंवा एक पाय कायमचा निकामी होणे	₹1,00,000

*स्रोत: PMSBY नियम (1 जून 2022 पासून सुधारित). “निकामी होणे” म्हणजे पूर्णपणे व कायमस्वरूपी (total and irrecoverable) वापर जाणे. अपंगत्वाचा दावा सिव्हिल सर्जनच्या प्रमाणपत्रावर ठरतो.

लक्षात ठेवा: PMSBY मध्ये रुग्णालयातील उपचार खर्च (hospitalisation) मिळत नाही आणि तात्पुरत्या अपंगत्वासाठीही रक्कम मिळत नाही. फक्त वरील तक्त्यातील परिस्थितींतच एकरकमी रक्कम मिळते. उपचार खर्चासाठी आरोग्य विमा वेगळा लागतो.

PMSBY लाभ व पात्रता तपासा

तुमचे वय आणि परिस्थिती निवडा — तुम्ही पात्र आहात का, प्रीमियम किती आणि त्या परिस्थितीत किती रक्कम मिळेल ते लगेच दिसेल.

🧮 PMSBY लाभ व पात्रता तपासणी 2026 तुमचे वय (वर्षे) परिस्थिती निवडा

पात्रतापात्र

वार्षिक प्रीमियम₹20

PMSBY मधून मिळणारी रक्कम₹2,00,000

संरक्षण आणखी किती वर्षे35 वर्षे

PMSBY साठी पात्रता

सहभागी बँक किंवा पोस्ट ऑफिसमध्ये वैयक्तिक बचत खाते असावे (संयुक्त खात्यातील प्रत्येक पात्र खातेदार स्वतंत्रपणे सहभागी होऊ शकतो).
वय 18 वर्षे पूर्ण ते 70 वर्षे (वरची मर्यादा जवळच्या वाढदिवसानुसार).
ऑटो-डेबिटसाठी संमती; बँक खात्यासाठी आधार हा प्राथमिक KYC.
एका व्यक्तीला फक्त एकाच खात्यातून PMSBY घेता येते. दुहेरी नोंदणी आढळल्यास संरक्षण एकाच खात्यापुरते आणि जास्तीचा प्रीमियम जप्त होऊ शकतो.

PMSBY साठी कोणतीही उत्पन्न मर्यादा नाही — आयकरदातेही सहभागी होऊ शकतात. (याउलट अटल पेन्शन योजना आयकरदात्यांसाठी नाही.)

PMSBY प्रीमियम आणि विमा वर्ष

वार्षिक प्रीमियम ₹20 एकाच हप्त्यात 1 जूनला किंवा त्यापूर्वी खात्यातून कापला जातो. विमा वर्ष 1 जून ते 31 मे असते. ऑटो-डेबिटची संमती दरवर्षी 31 मे पर्यंत द्यावी लागते; एकदा कायमस्वरूपी (open-ended) संमती दिल्यास योजना सुरू असेपर्यंत दरवर्षी प्रीमियम आपोआप कापला जातो.

PMJJBY प्रमाणे PMSBY मध्ये महिन्यानुसार कमी (pro-rata) प्रीमियम नाही — वर्षाच्या मध्ये सहभागी झाल्यासही पूर्ण ₹20 लागतात.
प्रीमियम 1 जूननंतर कापला गेल्यास संरक्षण कपातीच्या तारखेपासून सुरू होते.
₹20 पैकी विमा कंपनीला ₹20 जातात आणि बँकेला प्रशासकीय खर्चापोटी प्रति नोंदणी ₹1.5 वेगळे दिले जातात (DFS नियमांनुसार).

महिन्याला ₹2 पेक्षाही कमी: ₹20 ÷ 12 = सुमारे ₹1.67 प्रति महिना. PMJJBY सोबत घेतल्यास दोन्हींचा एकूण खर्च ₹456 प्रति वर्ष — आणि अपघाती मृत्यू झाल्यास दोन्ही योजनांतून मिळून ₹4 लाख.

PMSBY मध्ये काय कव्हर होत नाही?

PMSBY फक्त अपघातासाठी आहे — म्हणजे अचानक, अनपेक्षित आणि बाह्य, दृश्य कारणामुळे झालेली इजा. विमा कंपन्यांच्या PMSBY पॉलिसी अटींनुसार प्रमुख अपवाद असे:

आजारामुळे होणारा मृत्यू किंवा अपंगत्व
आत्महत्या, आत्महत्येचा प्रयत्न किंवा स्वतःला जाणूनबुजून केलेली इजा
दारू/अमली पदार्थांच्या नशेत असताना स्वतःच्या चुकीमुळे झालेला अपघात
गुन्हेगारी हेतूने कायदा मोडताना झालेली इजा
युद्ध, युद्धसदृश परिस्थिती, अणु/रासायनिक धोके
मोटार रेसिंग, व्यावसायिक साहसी खेळ (गिर्यारोहण, स्कूबा डायव्हिंग इ.)
आधीपासून असलेले अपंगत्व
तात्पुरते अपंगत्व आणि रुग्णालय उपचार खर्च

*अपवादांचा तपशील विमा कंपनीनुसार थोडा बदलू शकतो; अंतिम अटींसाठी तुमच्या बँकेशी संलग्न विमा कंपनीची PMSBY पॉलिसी अट-पुस्तिका पाहा.

PMSBY नोंदणी कशी करावी?

बँक/पोस्ट ऑफिस शाखा: PMSBY अर्ज-सह-संमती फॉर्म भरा, नॉमिनी द्या आणि ऑटो-डेबिटला संमती द्या.
नेट बँकिंग / मोबाइल ॲप: “Insurance” किंवा “Social Security Schemes” विभागात PMSBY निवडा.
BC / बँक मित्र: गावात बँकिंग प्रतिनिधीमार्फतही नोंदणी करता येते.
पोचपावती जपून ठेवा: नोंदणीनंतर मिळणारी पोचपावती हेच विम्याचे प्रमाणपत्र मानले जाते.

आवश्यक माहिती: बचत खाते क्रमांक · आधार (KYC) · मोबाइल क्रमांक · नॉमिनीचे नाव व नाते. कोणतीही वैद्यकीय तपासणी नाही.

PMSBY क्लेम प्रक्रिया

बँकेत कळवा: अपघातानंतर विमाधारक (अपंगत्वाच्या बाबतीत) किंवा नॉमिनी (मृत्यूच्या बाबतीत) यांनी, जिथून प्रीमियम कापला गेला त्या बँक शाखेत संपर्क करावा. क्लेम फॉर्म शक्यतो अपघातापासून 30 दिवसांच्या आत जमा करावा.
क्लेम फॉर्म मिळवा: बँक, विमा कंपनीचे कार्यालय, रुग्णालये, PHC, BC येथे फॉर्म मिळतो; तो कोणालाही नाकारता येत नाही.
कागदपत्रे जोडा (खाली तक्ता पाहा).
बँकेची पडताळणी: बँक खाते, प्रीमियम कपात आणि नॉमिनेशन तपासून 30 दिवसांच्या आत दावा विमा कंपनीकडे पाठवते.
विमा कंपनीचा निर्णय: सर्व कागदपत्रे मिळाल्यापासून 30 दिवसांच्या आत दावा मंजूर/नामंजूर करून रक्कम खात्यात जमा होते.

दाव्याचा प्रकार	प्रमुख कागदपत्रे
अपघाती मृत्यू	क्लेम फॉर्म, मृत्यू प्रमाणपत्र, FIR/पंचनामा, शवविच्छेदन (post-mortem) अहवाल, डिस्चार्ज पावती, नॉमिनीचे बँक तपशील व KYC
कायमचे अपंगत्व	क्लेम फॉर्म, सिव्हिल सर्जनचे अपंगत्व प्रमाणपत्र, FIR/पंचनामा, रुग्णालय डिस्चार्ज सारांश, डिस्चार्ज पावती, बँक तपशील
नॉमिनी नसल्यास	वरील कागदपत्रांसोबत न्यायालय/सक्षम प्राधिकरणाचे वारस प्रमाणपत्र

FIR महत्त्वाची: रस्ते अपघात, बुडणे, विजेचा धक्का अशा घटनांत पोलिसांत नोंद (FIR/पंचनामा) आणि शवविच्छेदन अहवाल नसल्यास दावा अडू शकतो. सर्पदंश किंवा झाडावरून पडणे यांसारख्या प्रकरणांत रुग्णालयाच्या नोंदी किंवा कार्यकारी दंडाधिकाऱ्यांचे प्रमाणपत्र ग्राह्य धरले जाऊ शकते — तुमच्या बँकेकडून खात्री करा.

दावा अडल्यास आधी बँक, मग विमा कंपनी आणि त्यानंतर IRDAI च्या तक्रार निवारण व्यवस्थेकडे जाता येते. बँक प्रतिसाद देत नसल्यास आमचे बँकेची तक्रार कशी करावी हे मार्गदर्शक उपयोगी पडेल.

PMSBY विमा कधी संपतो?

सदस्याचे वय 70 वर्षे झाल्यावर (जवळच्या वाढदिवसानुसार).
बँक खाते बंद झाल्यास किंवा नूतनीकरणासाठी खात्यात पुरेशी शिल्लक नसल्यास.
एकापेक्षा जास्त खात्यांतून विमा असल्यास संरक्षण फक्त एका खात्यापुरते.
तांत्रिक कारणाने संरक्षण बंद झाल्यास पूर्ण वार्षिक प्रीमियम भरून ते पुन्हा सुरू करता येते (विमा कंपनीच्या अटींनुसार); त्या दरम्यान संरक्षण स्थगित राहते.

PMSBY vs PMJJBY — फरक काय?

मुद्दा	PMSBY	PMJJBY
प्रकार	अपघात विमा	जीवन विमा
वार्षिक प्रीमियम	₹20	₹436
मृत्यू संरक्षण	फक्त अपघाती मृत्यू — ₹2 लाख	कोणत्याही कारणाने मृत्यू — ₹2 लाख
अपंगत्व संरक्षण	होय — ₹2 लाख / ₹1 लाख	नाही
सहभागी होण्याचे वय	18–70	18–50
संरक्षण कधीपर्यंत	70 वर्षे	55 वर्षे
प्रतीक्षा कालावधी	नाही	नवीन सदस्यांसाठी 30 दिवस (अपघात वगळता)
Pro-rata प्रीमियम	नाही	होय

प्रामाणिक मत: दोन्ही योजना एकमेकांना पूरक आहेत. 50 वर्षांखालील प्रत्येक बचत खातेदाराने दोन्ही घ्याव्यात — वर्षाला ₹456 मध्ये आजारापासून मृत्यूपर्यंत ₹2 लाख आणि अपघाती मृत्यूत एकूण ₹4 लाख. मात्र कुटुंबाच्या पूर्ण सुरक्षिततेसाठी ही रक्कम पुरेशी नाही; परवडत असल्यास मोठा खासगी टर्म विमा आणि आरोग्य विमाही घ्या. निवृत्तीसाठी बचत सुरू करायची असल्यास PPF हा सुरक्षित पर्याय आहे.

इतर सरकारी योजना आणि बँकिंग विषयांवरील माहितीसाठी आमची मराठी मार्गदर्शक पाने पाहा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

PMSBY चा प्रीमियम किती आहे?

वर्षाला ₹20, जो 1 जूनला किंवा त्यापूर्वी बचत खात्यातून आपोआप कापला जातो. 1 जून 2022 पूर्वी हा प्रीमियम ₹12 होता.

PMSBY मध्ये किती रक्कम मिळते?

अपघाती मृत्यू किंवा दोन्ही डोळे/दोन्ही हात-पाय कायमचे निकामी झाल्यास ₹2 लाख; एक डोळा किंवा एक हात/पाय कायमचा निकामी झाल्यास ₹1 लाख.

PMSBY साठी वयोमर्यादा किती?

18 ते 70 वर्षे. 70 वर्षांनंतर संरक्षण संपते.

आजारामुळे मृत्यू झाल्यास PMSBY मधून पैसे मिळतात का?

नाही. PMSBY फक्त अपघातासाठी आहे. आजारासह कोणत्याही कारणाने मृत्यूसाठी PMJJBY (₹436) घ्यावी लागते.

PMSBY मध्ये रुग्णालयाचा खर्च मिळतो का?

नाही. ही योजना फक्त अपघाती मृत्यू आणि कायमच्या अपंगत्वासाठी एकरकमी रक्कम देते. उपचार खर्चासाठी आरोग्य विमा किंवा आयुष्मान भारत सारख्या योजना पाहा.

PMSBY क्लेम किती दिवसांत करावा?

शक्यतो अपघातापासून 30 दिवसांच्या आत बँकेत क्लेम फॉर्म जमा करावा. बँक 30 दिवसांत तो विमा कंपनीकडे पाठवते आणि विमा कंपनी सर्व कागदपत्रे मिळाल्यापासून 30 दिवसांत निर्णय घेते. अपवादात्मक अडचणीत उशिराचा दावाही विचारात घेतला जाऊ शकतो.

दोन खात्यांतून PMSBY घेतल्यास ₹4 लाख मिळतील का?

नाही. एका व्यक्तीला फक्त एकाच खात्यातून PMSBY घेता येते; दुहेरी नोंदणीत संरक्षण एकाच खात्यापुरते राहते आणि जास्तीचा प्रीमियम जप्त होऊ शकतो.

PMSBY आणि PMJJBY दोन्ही घेता येतात का?

होय. दोन्हींचा एकूण वार्षिक खर्च ₹456. अपघाती मृत्यू झाल्यास दोन्ही योजनांतून मिळून ₹4 लाख मिळू शकतात.

आयकरदाते PMSBY घेऊ शकतात का?

होय. PMSBY साठी उत्पन्नाची किंवा आयकराची कोणतीही अट नाही — 18 ते 70 वयाचा कोणताही बचत खातेदार सहभागी होऊ शकतो.

स्रोत आणि अस्वीकरण

वित्तीय सेवा विभाग (DFS), वित्त मंत्रालय — PMSBY नियम (1 जून 2022 पासून सुधारित): प्रीमियम, लाभ, वय, समाप्ती, प्रीमियम वाटप — 30 ऑक्टोबर 2026 रोजी तपासले
PIB — जन सुरक्षा योजनांची 11 वर्षे (मे 2026): एप्रिल 2026 पर्यंत नोंदणी व दाव्यांची आकडेवारी
विमा कंपनीची PMSBY पॉलिसी अट-पुस्तिका (IFFCO-Tokio) — अपवाद, क्लेम कालमर्यादा व कागदपत्रे
बँकांची PMSBY क्लेम प्रक्रिया (UCO Bank)

ही माहिती सर्वसाधारण मार्गदर्शनासाठी आहे; अंतिम निर्णय घेण्यापूर्वी संबंधित बँक/विभागाच्या अधिकृत परिपत्रकातून किंवा वेबसाइटवरून खात्री करा.