PMJJBY 2026 — प्रधानमंत्री जीवन ज्योती विमा योजना: ₹436 मध्ये ₹2 लाखांचा जीवन विमा, संपूर्ण माहिती मराठीत

Read in English →हिंदीत वाचा →

PMJJBY म्हणजे प्रधानमंत्री जीवन ज्योती विमा योजना — वर्षाला फक्त ₹436 भरून कोणत्याही कारणाने मृत्यू झाल्यास कुटुंबाला ₹2 लाख मिळवून देणारी सरकारी टर्म विमा योजना. पात्रता, महिन्यानुसार प्रीमियम, 30 दिवसांचा लिएन कालावधी, क्लेम प्रक्रिया आणि सामान्य चुका — सर्व काही येथे.

🗓️ अपडेट: 30 ऑक्टोबर 2026✔️ Arthzo टीमद्वारे तपासलेले

थोडक्यात: PMJJBY ही एक वर्षाची, दरवर्षी नूतनीकरण होणारी जीवन विमा (टर्म) योजना आहे.

विमा रक्कम: ₹2 लाख — कोणत्याही कारणाने मृत्यू झाल्यास नॉमिनीला
वार्षिक प्रीमियम: ₹436 (1 जून 2022 पासून), बचत खात्यातून ऑटो-डेबिट
वय: सहभागी होण्यासाठी 18 ते 50 वर्षे; विमा संरक्षण 55 वर्षांपर्यंत
विमा वर्ष: 1 जून ते 31 मे; मध्येच सहभागी झाल्यास कमी (pro-rata) प्रीमियम — ₹436 / ₹342 / ₹228 / ₹114
नवीन सदस्यांसाठी पहिले 30 दिवस फक्त अपघाती मृत्यूलाच संरक्षण (लिएन कालावधी)
एप्रिल 2026 पर्यंत एकूण नोंदणी 27.43 कोटी; 10.75 लाखांहून अधिक दाव्यांपोटी ₹21,512 कोटींहून अधिक रक्कम दिली

PMJJBY म्हणजे काय?

प्रधानमंत्री जीवन ज्योती विमा योजना (PMJJBY) 9 मे 2015 रोजी जन सुरक्षा योजनांचा भाग म्हणून सुरू झाली. ही शुद्ध टर्म विमा योजना आहे — म्हणजे सदस्याचा विमा कालावधीत मृत्यू झाला तरच नॉमिनीला ₹2 लाख मिळतात. मुदतपूर्ती (maturity) किंवा सरेंडर मूल्य मिळत नाही; त्यामुळेच प्रीमियम इतका कमी आहे.

योजना LIC आणि इतर जीवन विमा कंपन्या सहभागी बँका व पोस्ट ऑफिसांच्या मदतीने राबवतात. बँक/पोस्ट ऑफिस “मास्टर पॉलिसी होल्डर” असते, प्रीमियम तुमच्या खात्यातून आपोआप कापून विमा कंपनीला पाठवते. मृत्यू आजाराने, अपघाताने किंवा इतर कोणत्याही कारणाने झाला तरी (लिएन कालावधीनंतर) संरक्षण मिळते.

मुद्दा	माहिती
योजनेचा प्रकार	एक वर्षाचा टर्म जीवन विमा, दरवर्षी नूतनीकरण
विमा रक्कम	₹2,00,000 (कोणत्याही कारणाने मृत्यू)
वार्षिक प्रीमियम	₹436 (1 जून 2022 पासून; आधी ₹330)
सहभागी होण्याचे वय	18 ते 50 वर्षे
संरक्षण कधीपर्यंत	55 वर्षे पूर्ण होईपर्यंत (नियमित नूतनीकरण केल्यास)
विमा वर्ष	1 जून ते 31 मे
भरणा पद्धत	बँक/पोस्ट ऑफिस बचत खात्यातून ऑटो-डेबिट
मुदतपूर्ती लाभ	नाही

PMJJBY साठी पात्रता

सहभागी बँक किंवा पोस्ट ऑफिसमध्ये वैयक्तिक बचत खाते (एकल किंवा संयुक्त) असावे. संस्थात्मक खाती पात्र नाहीत.
वय 18 वर्षे पूर्ण ते 50 वर्षे (जवळच्या वाढदिवसानुसार) असावे.
ऑटो-डेबिटसाठी संमती द्यावी लागते. बँक खात्यासाठी आधार हा प्राथमिक KYC आहे.
संयुक्त खात्यातील सर्व खातेदार पात्र असल्यास प्रत्येकजण स्वतंत्रपणे सहभागी होऊ शकतो (प्रत्येकाचा स्वतंत्र प्रीमियम).
भारतीय बँकेत पात्र खाते असलेले NRI सुद्धा सहभागी होऊ शकतात; मात्र दाव्याची रक्कम फक्त भारतीय रुपयांतच मिळते.
एका व्यक्तीला फक्त एकाच खात्यातून PMJJBY घेता येते. अनेक खात्यांतून प्रीमियम कापला गेला तरी संरक्षण ₹2 लाखांपुरतेच मर्यादित राहते आणि जास्तीचा प्रीमियम जप्त होऊ शकतो.

PMJJBY चे संरक्षण तुमच्या इतर कोणत्याही विम्याव्यतिरिक्त असते — म्हणजे LIC पॉलिसी किंवा कंपनीचा ग्रुप विमा असला तरी PMJJBY घेता येते.

PMJJBY प्रीमियम 2026 — ₹436 आणि महिन्यानुसार रक्कम

पूर्ण वर्षाचा प्रीमियम ₹436 आहे. विमा वर्ष 1 जूनला सुरू होते. तुम्ही वर्षाच्या मध्येच पहिल्यांदा सहभागी झालात तर उरलेल्या कालावधीसाठी कमी प्रीमियम भरावा लागतो:

नोंदणीचा महिना	भरायचा प्रीमियम	संरक्षण कधीपर्यंत
जून, जुलै, ऑगस्ट	₹436	पुढील 31 मे
सप्टेंबर, ऑक्टोबर, नोव्हेंबर	₹342	पुढील 31 मे
डिसेंबर, जानेवारी, फेब्रुवारी	₹228	पुढील 31 मे
मार्च, एप्रिल, मे	₹114	त्याच वर्षीचा 31 मे

उदाहरण: पुण्यातील एखाद्या व्यक्तीने ऑक्टोबर 2026 मध्ये पहिल्यांदा PMJJBY घेतली तर ₹342 कापले जातील आणि संरक्षण 31 मे 2027 पर्यंत राहील. 1 जून 2027 रोजी नूतनीकरणासाठी पूर्ण ₹436 कापले जातील. नूतनीकरणाला नेहमी पूर्ण ₹436 लागतात.

₹436 कुठे जातात?

घटक	रक्कम (पूर्ण वर्ष)
विमा कंपनीला प्रीमियम	₹395
BC/एजंट कमिशन (फक्त नवीन नोंदणीवर)	₹30
बँकेचा प्रशासकीय खर्च	₹11
एकूण	₹436

*स्रोत: वित्तीय सेवा विभाग (DFS) — PMJJBY नियम. स्वेच्छेने इलेक्ट्रॉनिक नोंदणी केल्यास होणारी कमिशनची बचत सदस्याला कमी प्रीमियमच्या रूपात देण्याची तरतूद नियमांत आहे.

दिवसाला सव्वा रुपयाहून कमी: ₹436 ÷ 365 = सुमारे ₹1.19 प्रतिदिन. त्यात ₹2 लाखांचे जीवन संरक्षण. सोबत PMSBY अपघात विमा (₹20) घेतल्यास दोन्हींचा एकूण वार्षिक खर्च ₹456 होतो.

PMJJBY प्रीमियम कॅल्क्युलेटर

तुमचे वय आणि नोंदणीचा महिना निवडा — किती प्रीमियम कापला जाईल, संरक्षण कधीपर्यंत आणि पुढील नूतनीकरणाची रक्कम लगेच दिसेल.

🧮 PMJJBY प्रीमियम कॅल्क्युलेटर 2026 तुमचे वय (वर्षे) नोंदणीचा महिना (पहिल्यांदा सहभागी होत असल्यास)

आता कापला जाणारा प्रीमियम₹342

संरक्षण कधीपर्यंतपुढील 31 मे

नूतनीकरण प्रीमियम (1 जून)₹436

PMSBY सोबत आता एकूण₹362

30 दिवसांचा लिएन (प्रतीक्षा) कालावधी

1 जून 2021 पासून नवीन सदस्यांसाठी आणि योजना सोडून पुन्हा सहभागी होणाऱ्यांसाठी नोंदणीपासून पहिले 30 दिवस लिएन कालावधी असतो. या काळात अपघाताव्यतिरिक्त इतर कारणाने (उदा. आजार) मृत्यू झाल्यास दावा मिळत नाही. अपघाती मृत्यूला मात्र पहिल्या दिवसापासून संरक्षण असते.

म्हणूनच नूतनीकरण चुकवू नका: एकदा खात्यात शिल्लक नसल्याने प्रीमियम कापला गेला नाही आणि विमा बंद झाला, तर पुन्हा सहभागी होताना नवा 30 दिवसांचा लिएन कालावधी लागू होतो. 31 मे पूर्वी बचत खात्यात किमान ₹436 (PMSBY सोबत ₹456) शिल्लक ठेवा.

PMJJBY नोंदणी कशी करावी?

बँक/पोस्ट ऑफिस शाखा: जिथे बचत खाते आहे तिथे PMJJBY अर्ज-सह-संमती फॉर्म भरा, नॉमिनीचा तपशील द्या आणि ऑटो-डेबिटला संमती द्या.
नेट बँकिंग / मोबाइल ॲप: बहुतेक बँकांच्या ॲपमध्ये “Insurance” किंवा “Social Security Schemes” विभागात PMJJBY पर्याय असतो — काही मिनिटांत नोंदणी होते.
जन सुरक्षा पोर्टल व SMS: काही बँका जन सुरक्षा पोर्टल किंवा SMS द्वारे नोंदणीची सुविधा देतात; तुमच्या बँकेत खात्री करा.
पोचपावती जपून ठेवा: नोंदणीनंतर मिळणारी पोचपावती (acknowledgement slip) हेच विमा प्रमाणपत्र मानले जाते.

आवश्यक माहिती: बचत खाते क्रमांक · आधार (KYC) · मोबाइल क्रमांक · नॉमिनीचे नाव, नाते आणि जन्मतारीख · नॉमिनी अल्पवयीन असल्यास पालकाचे (appointee) नाव. कोणतीही वैद्यकीय तपासणी लागत नाही; फक्त चांगल्या आरोग्याचे स्व-घोषणापत्र द्यावे लागते.

एकदा ऑटो-डेबिटला संमती दिली की योजना सुरू असेपर्यंत दरवर्षी 1 जूनला (किंवा 31 मे पर्यंत) प्रीमियम आपोआप कापला जातो.

PMJJBY विमा कधी संपतो?

सदस्याचे वय 55 वर्षे झाल्यावर (जवळच्या वाढदिवसानुसार).
बँक खाते बंद झाल्यास किंवा नूतनीकरणाच्या वेळी पुरेशी शिल्लक नसल्यास.
सदस्याने स्वतः योजनेतून बाहेर पडल्यास (ऑटो-डेबिट संमती रद्द केल्यास).
एकापेक्षा जास्त खात्यांतून विमा असल्यास संरक्षण फक्त एकाच ₹2 लाखांपुरते.

बाहेर पडलेली व्यक्ती पुढील वर्षी (50 वर्षांपर्यंत) प्रीमियम भरून पुन्हा सहभागी होऊ शकते, पण तेव्हा पुन्हा 30 दिवसांचा लिएन कालावधी लागू होतो.

PMJJBY क्लेम प्रक्रिया — नॉमिनीने काय करावे?

बँकेशी संपर्क: सदस्याचे ज्या बँकेत/पोस्ट ऑफिसमध्ये खाते होते आणि जिथून प्रीमियम कापला जात होता, तिथे नॉमिनीने संपर्क करावा.
क्लेम फॉर्म भरा: फॉर्म बँक, विमा कंपनीची शाखा, रुग्णालये, BC/एजंट तसेच अधिकृत वेबसाइटवर उपलब्ध असतो — मागणाऱ्या कोणालाही तो नाकारता येत नाही.
कागदपत्रे जोडा: भरलेला क्लेम फॉर्म, डिस्चार्ज पावती (discharge receipt), मृत्यू प्रमाणपत्र, आणि नॉमिनीचा रद्द केलेला चेक किंवा बँक खाते तपशील.
बँकेची पडताळणी: बँक प्रीमियम कपात, नॉमिनेशन इत्यादी तपासून 30 दिवसांच्या आत दावा विमा कंपनीकडे पाठवते.
विमा कंपनीचा निर्णय: बँकेकडून दावा मिळाल्यापासून 30 दिवसांच्या आत विमा कंपनी दावा मंजूर करून ₹2 लाख नॉमिनीच्या खात्यात जमा करते.

नॉमिनी नसेल तर: कायदेशीर वारसांना न्यायालय/सक्षम प्राधिकरणाकडून वारस प्रमाणपत्र (Succession / Legal Heir Certificate) सादर करावे लागते — यात वेळ जातो. म्हणून नोंदणी करतानाच नॉमिनी नक्की नोंदवा आणि कुटुंबाला PMJJBY असल्याचे सांगून ठेवा. मृत्यूनंतर शक्य तितक्या लवकर दावा दाखल करा.

दावा फेटाळला गेल्यास कारण लेखी मिळते. तक्रारीसाठी आधी बँक, मग विमा कंपनी, त्यानंतर IRDAI च्या तक्रार निवारण व्यवस्थेकडे जाता येते. बँकेशी संबंधित तक्रारीसाठी आमचे बँकेची तक्रार कशी करावी हे मार्गदर्शक वाचा.

PMJJBY vs PMSBY vs खासगी टर्म विमा

मुद्दा	PMJJBY	PMSBY	खासगी टर्म विमा
प्रकार	जीवन विमा (कोणत्याही कारणाने मृत्यू)	फक्त अपघाती मृत्यू/अपंगत्व	जीवन विमा
वार्षिक प्रीमियम	₹436 (सर्व वयांना सारखा)	₹20	वय, आरोग्य, रकमेनुसार
विमा रक्कम	₹2 लाख (निश्चित)	₹2 लाख / ₹1 लाख	सामान्यतः ₹50 लाख–₹1 कोटी+
सहभागी होण्याचे वय	18–50	18–70	कंपनीनुसार
संरक्षण कधीपर्यंत	55 वर्षे	70 वर्षे	60–85 वर्षे (निवडीनुसार)
वैद्यकीय तपासणी	नाही	नाही	बहुतेक वेळा आवश्यक

प्रामाणिक मत: ₹2 लाख ही रक्कम कुटुंबासाठी मोठी मदत आहे, पण पूर्ण आर्थिक सुरक्षा नाही. ज्यांच्यावर कुटुंब अवलंबून आहे आणि ज्यांना परवडते त्यांनी उत्पन्नाच्या 10–15 पट रकमेचा खासगी टर्म विमाही घ्यावा. पण कमी उत्पन्न असलेल्यांसाठी किंवा ज्यांना वैद्यकीय कारणांनी खासगी विमा मिळत नाही त्यांच्यासाठी PMJJBY हा सर्वात स्वस्त आणि सोपा पर्याय आहे. निवृत्तीसाठी नियमित पेन्शन हवी असल्यास अटल पेन्शन योजना पाहा.

कर (टॅक्स) बाबत

PMJJBY प्रीमियम हा जीवन विमा प्रीमियम असल्याने जुन्या कर प्रणालीत जीवन विमा प्रीमियमच्या वजावटीत (पूर्वीचे कलम 80C) धरला जाऊ शकतो; नव्या कर प्रणालीत ही वजावट नाही. 1 एप्रिल 2026 पासून लागू आयकर कायदा 2025 मध्ये कलम क्रमांक बदलले आहेत, त्यामुळे ITR भरताना नवा क्रमांक तपासा किंवा कर सल्लागाराचा सल्ला घ्या. तुमचा एकूण कर पाहण्यासाठी इन्कम टॅक्स कॅल्क्युलेटर वापरा.

PMJJBY मधील सामान्य चुका

चूक	परिणाम	उपाय
31 मे पूर्वी खात्यात शिल्लक न ठेवणे	ऑटो-डेबिट अयशस्वी, विमा बंद; पुन्हा सहभागी होताना नवा लिएन कालावधी	मे महिन्यात किमान ₹456 शिल्लक ठेवा
नॉमिनी न नोंदवणे	वारस प्रमाणपत्र मिळवण्यात महिनोंमहिने जातात	नोंदणीवेळी नॉमिनी नक्की द्या
कुटुंबाला न सांगणे	विमा असूनही दावा केलाच जात नाही	पोचपावती घरात सुरक्षित ठेवा
अनेक खात्यांतून नोंदणी	जास्तीचा प्रीमियम जप्त; संरक्षण ₹2 लाखच	फक्त एकाच खात्यातून घ्या
पैसे परत मिळतील असे समजणे	ही टर्म योजना आहे, मुदतपूर्ती लाभ नाही	हा केवळ संरक्षणाचा खर्च समजा
न वापरलेले खाते बंद करताना PMJJBY विसरणे	खाते बंद झाल्यावर विमाही बंद	सक्रिय खात्यातून पुन्हा नोंदणी करा

इतर सरकारी योजना आणि बँकिंग विषयांसाठी आमची मराठी मार्गदर्शक पाने पाहा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

PMJJBY चा प्रीमियम किती आहे?

पूर्ण वर्षासाठी ₹436, जो बचत खात्यातून आपोआप कापला जातो. वर्षाच्या मध्येच पहिल्यांदा सहभागी झाल्यास सप्टेंबर–नोव्हेंबरमध्ये ₹342, डिसेंबर–फेब्रुवारीमध्ये ₹228 आणि मार्च–मेमध्ये ₹114 लागतात. नूतनीकरणाला पूर्ण ₹436.

PMJJBY मध्ये किती विमा रक्कम मिळते?

सदस्याचा कोणत्याही कारणाने (आजार, अपघात इ.) मृत्यू झाल्यास नॉमिनीला ₹2 लाख मिळतात. नवीन सदस्यांसाठी पहिल्या 30 दिवसांत फक्त अपघाती मृत्यूलाच संरक्षण असते.

PMJJBY साठी वयोमर्यादा काय आहे?

सहभागी होण्यासाठी 18 ते 50 वर्षे. नियमित नूतनीकरण केल्यास संरक्षण 55 वर्षांपर्यंत चालू राहते. 50 वर्षांनंतर नवीन नोंदणी करता येत नाही.

PMJJBY चे विमा वर्ष कोणते असते?

1 जून ते 31 मे. नूतनीकरणाचा प्रीमियम 31 मे पर्यंत / 1 जून रोजी कापला जातो. उशिरा कापला गेल्यास संरक्षण कपातीच्या तारखेपासून सुरू होते.

PMJJBY मध्ये पैसे परत मिळतात का?

नाही. ही शुद्ध टर्म विमा योजना आहे — मृत्यू झाला तरच ₹2 लाख मिळतात. मुदतपूर्ती किंवा सरेंडर मूल्य नाही; म्हणूनच प्रीमियम इतका कमी आहे.

दोन बँकांतून PMJJBY घेतल्यास ₹4 लाख मिळतील का?

नाही. एका व्यक्तीला फक्त एकाच खात्यातून PMJJBY घेता येते. दोन खात्यांतून प्रीमियम कापला गेला तरी संरक्षण ₹2 लाखच राहते आणि जास्तीचा प्रीमियम जप्त होऊ शकतो.

PMJJBY क्लेमसाठी कोणती कागदपत्रे लागतात?

भरलेला क्लेम फॉर्म, डिस्चार्ज पावती, मृत्यू प्रमाणपत्र आणि नॉमिनीचा रद्द केलेला चेक/बँक तपशील. हे सर्व सदस्याच्या बँक शाखेत जमा करावे. बँक 30 दिवसांत विमा कंपनीकडे पाठवते आणि विमा कंपनी 30 दिवसांत रक्कम देते.

PMJJBY आणि PMSBY दोन्ही घेता येतात का?

होय, आणि घेणे फायदेशीर आहे. दोन्हींचा एकत्रित वार्षिक खर्च ₹456. अपघाती मृत्यू झाल्यास दोन्ही योजनांतून मिळून ₹4 लाख (PMJJBY ₹2 लाख + PMSBY ₹2 लाख) मिळू शकतात.

PMJJBY योजना कशी बंद करावी?

बँक शाखेत किंवा नेट बँकिंगमधून ऑटो-डेबिट संमती रद्द करा. आधी भरलेला प्रीमियम परत मिळत नाही; चालू विमा वर्ष संपेपर्यंत संरक्षण राहते. नंतर पुन्हा (50 वर्षांपर्यंत) सहभागी होता येते, पण नवा लिएन कालावधी लागू होतो.

स्रोत आणि अस्वीकरण

वित्तीय सेवा विभाग (DFS), वित्त मंत्रालय — PMJJBY नियम (1 जून 2022 पासून सुधारित): प्रीमियम, pro-rata प्रीमियम, लिएन कालावधी, समाप्ती (financialservices.gov.in) — 30 ऑक्टोबर 2026 रोजी तपासले
PIB — जन सुरक्षा योजनांची 11 वर्षे (मे 2026): एप्रिल 2026 पर्यंत नोंदणी व दाव्यांची आकडेवारी
बँकांची PMJJBY क्लेम प्रक्रिया (UCO Bank, Federal Bank) — कागदपत्रे व 30+30 दिवसांची कालमर्यादा
आयकर कायदा 2025 (1 एप्रिल 2026 पासून लागू)

ही माहिती सर्वसाधारण मार्गदर्शनासाठी आहे; अंतिम निर्णय घेण्यापूर्वी संबंधित बँक/विभागाच्या अधिकृत परिपत्रकातून किंवा वेबसाइटवरून खात्री करा.