एज्युकेशन लोन 2026: शैक्षणिक कर्जाचे व्याजदर, पात्रता, कागदपत्रे आणि अर्ज प्रक्रिया
Read in English →हिंदीत वाचा →
एज्युकेशन लोन म्हणजेच शैक्षणिक कर्ज घेऊन भारतात किंवा परदेशात उच्च शिक्षणाचा खर्च भागवता येतो. व्याजदर किती, तारण कधी लागते, PM-Vidyalaxmi योजनेचा फायदा कोणाला आणि कलम 80E (आता नवीन कायद्यात कलम 129) अंतर्गत कर सवलत कशी मिळते — सर्व माहिती सोप्या मराठीत.
थोडक्यात: एज्युकेशन लोनमधून ट्युशन फी, वसतिगृह, पुस्तके, लॅपटॉप आणि परदेश शिक्षणासाठी प्रवासखर्च भागवता येतो. RBI रेपो दर 5.50% झाल्यानंतर (7 ऑक्टोबर 2026) SBI चे विद्यार्थी कर्ज 15 ऑक्टोबर 2026 पासून तारणाशिवाय ₹7.5 लाखांपर्यंत 10.15% आणि तारणासह 9.65% दराने आहे; निवडक नामांकित संस्थांसाठी (Scholar Loan) दर 7.15%–7.90% आहे. मुलींना साधारण 0.50% सवलत मिळते.
- तारणाशिवाय कर्ज: साधारण ₹7.5 लाखांपर्यंत (सरकारी क्रेडिट गॅरंटीचा आधार)
- PM-Vidyalaxmi: 1,425 दर्जेदार संस्थांतील विद्यार्थ्यांना तारण व जामीनदाराशिवाय कर्ज; ₹10 लाखांपर्यंतच्या कर्जावर 3% व्याज सवलत (कौटुंबिक उत्पन्न ₹8 लाखांपर्यंत)
- परतफेड: साधारण 15 वर्षांपर्यंत; मोरेटोरियम = अभ्यासक्रम कालावधी + 1 वर्ष
- कर सवलत: भरलेल्या संपूर्ण व्याजावर वजावट, कमाल 8 वर्षे — फक्त जुन्या करप्रणालीत
एज्युकेशन लोन म्हणजे काय?
एज्युकेशन लोन (शैक्षणिक कर्ज) म्हणजे उच्च शिक्षणाचा खर्च भागवण्यासाठी बँक किंवा NBFC कडून घेतलेले कर्ज. यातून ट्युशन फी, वसतिगृह व मेसचा खर्च, परीक्षा शुल्क, पुस्तके, लॅपटॉप-उपकरणे आणि परदेशात शिकण्यासाठी प्रवास व राहण्याचा खर्च भागवता येतो. पुण्यातील इंजिनिअरिंग कॉलेज असो, मुंबईतील मॅनेजमेंट संस्था असो किंवा अमेरिकेतील MS — अभ्यासक्रम मान्यताप्राप्त असेल तर कर्ज मिळू शकते.
हे कर्ज बहुतेक वेळा विद्यार्थी आणि सह-अर्जदार (co-applicant) — साधारणपणे आई-वडील, पालक किंवा जोडीदार — यांच्या संयुक्त नावाने मंजूर होते. रक्कम एकाच वेळी हातात न देता गरजेनुसार हप्त्यांमध्ये थेट शिक्षणसंस्थेला दिली जाते. शिक्षण सुरू असताना EMI भरावा लागत नाही; परतफेड मोरेटोरियम संपल्यानंतर सुरू होते. IBA च्या मॉडेल योजनेनुसार मोरेटोरियम म्हणजे अभ्यासक्रमाचा कालावधी अधिक 1 वर्ष.
मात्र एक गोष्ट लक्षात ठेवा: मोरेटोरियममध्ये EMI नसला तरी व्याज चालूच असते. ते न भरल्यास मुद्दलात जोडले जाते आणि नंतरचा EMI वाढतो — याचे गणित खालील EMI उदाहरणात दिले आहे.
एज्युकेशन लोनचे प्रकार
1. देशांतर्गत शिक्षण कर्ज (Domestic)
भारतातील शिक्षणासाठी. रक्कम तुलनेने कमी, व्याजदर कमी आणि साधारण ₹7.5 लाखांपर्यंत तारणाशिवाय. पदवी (UG), पदव्युत्तर (PG) आणि व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी उपयुक्त.
2. परदेश शिक्षण कर्ज (Abroad)
अमेरिका, कॅनडा, UK, ऑस्ट्रेलिया, जर्मनी इत्यादी देशांतील शिक्षणासाठी. रक्कम मोठी असते — उदा. SBI ची Global Ed-Vantage योजना तारणासह ₹7.5 लाखांवर ते ₹3 कोटींपर्यंत कर्ज देते. मोठ्या कर्जासाठी साधारणपणे तारण लागते.
3. नामांकित संस्थांसाठी विशेष कर्ज
IIT, IIM, NIT, AIIMS सारख्या निवडक संस्थांसाठी बँकांच्या विशेष योजना असतात (उदा. SBI Scholar Loan). यात व्याजदर कमी आणि बहुतेक वेळा तारणाशिवाय मोठी रक्कम मिळते.
4. स्किल लोन
मान्यताप्राप्त कौशल्य/व्यावसायिक प्रशिक्षणासाठी लहान रकमेचे कर्ज. उदा. SBI Skill Loan चा दर सध्या 9.65% (तारणाशिवाय ₹7.5 लाखांपर्यंत) आहे.
अभ्यासक्रमाच्या पातळीनुसार हे कर्ज खालील शिक्षणासाठी मिळते:
- पदवी (UG): इंजिनिअरिंग, मेडिकल, B.Sc, B.Com, B.A. इत्यादी.
- पदव्युत्तर (PG): M.Tech, MBA, M.Sc, परदेशातील MS इत्यादी.
- व्यावसायिक व कौशल्य अभ्यासक्रम: CA, कायदा, नर्सिंग, डिझाईन आणि मान्यताप्राप्त व्होकेशनल अभ्यासक्रम.
कोणते खर्च मिळतात? वैशिष्ट्ये आणि फायदे
- संपूर्ण ट्युशन फी — बहुतेक वेळा थेट संस्थेला भरली जाते.
- वसतिगृह आणि राहण्याचा खर्च — संस्थेच्या वसतिगृहाचे शुल्क किंवा वाजवी बाहेरील निवासखर्च.
- पुस्तके, लॅपटॉप, उपकरणे — अभ्यासक्रमासाठी आवश्यक असलेली.
- प्रवासखर्च — परदेश शिक्षणासाठी विमानभाडे, व्हिसा शुल्क इत्यादी.
- परीक्षा, ग्रंथालय, प्रयोगशाळा शुल्क आणि कॉशन डिपॉझिट (बँकेच्या धोरणानुसार).
- मोरेटोरियम — शिक्षण सुरू असताना EMI नाही.
- कर सवलत — भरलेल्या व्याजावर संपूर्ण वजावट (जुनी करप्रणाली).
- मुलींसाठी सवलत — अनेक सरकारी बँका 0.50% कमी दर देतात; SBI ने ही सवलत अधिकृतपणे जाहीर केली आहे.
- मुदतपूर्व परतफेड — फ्लोटिंग दराच्या वैयक्तिक कर्जांवर बँका प्रीपेमेंट दंड आकारत नाहीत, त्यामुळे लवकर फेडून व्याज वाचवता येते.
एज्युकेशन लोनसाठी पात्रता
- विद्यार्थी भारतीय नागरिक असावा.
- मान्यताप्राप्त संस्था/अभ्यासक्रमात प्रवेश निश्चित झालेला असावा (प्रवेश परीक्षा किंवा गुणवत्तेच्या आधारे).
- वयोमर्यादा बँकेनुसार बदलते; अनेक बँका साधारण 16 ते 35 वर्षे वयोगट गृहीत धरतात — आपल्या बँकेत खात्री करा.
- सह-अर्जदार (आई-वडील/पालक/जोडीदार) आवश्यक; त्याचे नियमित उत्पन्न व परतफेड क्षमता तपासली जाते.
- मोठ्या रकमेसाठी पुरेसे तारण (मालमत्ता, FD, LIC पॉलिसी इत्यादी).
- सह-अर्जदाराचा चांगला क्रेडिट स्कोर (साधारण 700+) असल्यास मंजुरी सोपी होते आणि दरही चांगला मिळू शकतो. स्कोर कसा सुधारावा यासाठी आमचे क्रेडिट स्कोर मार्गदर्शक वाचा.
आवश्यक कागदपत्रे
| कोणासाठी | कागदपत्रे |
|---|---|
| विद्यार्थी | आधार व PAN कार्ड; पासपोर्ट (परदेशासाठी); प्रवेशपत्र/ऑफर लेटर व फी स्ट्रक्चर; 10वी, 12वी, पदवीच्या गुणपत्रिका; प्रवेश परीक्षेचा निकाल (JEE/NEET/CET/GMAT/GRE इ.); पासपोर्ट आकाराचे फोटो |
| सह-अर्जदार (पगारदार) | KYC (आधार, PAN, पत्त्याचा पुरावा); शेवटच्या 3 महिन्यांच्या पगार स्लिप; Form 16; 6 महिन्यांचे बँक स्टेटमेंट |
| सह-अर्जदार (स्वयंरोजगार) | KYC; शेवटच्या 2 वर्षांचे ITR व उत्पन्नाचा हिशेब; व्यवसायाचा पुरावा; 6 महिन्यांचे बँक स्टेटमेंट |
| ₹7.5 लाखांहून अधिक कर्ज | मालमत्तेची कागदपत्रे (7/12 उतारा, सेल डीड, प्रॉपर्टी कार्ड इ.), मूल्यांकन अहवाल व कायदेशीर अभिप्राय; किंवा FD/LIC/NSC/KVP तारण म्हणून |
बँकेनुसार यादीत थोडा फरक असू शकतो. अर्ज करण्यापूर्वी शाखेकडून किंवा पोर्टलवरून ताजी यादी घ्या.
एज्युकेशन लोन व्याजदर 2026
बहुतेक बँकांचे शैक्षणिक कर्ज RBI च्या रेपो दराशी जोडलेल्या बाह्य बेंचमार्कवर (EBLR/RLLR) आधारित फ्लोटिंग दराने असते. RBI ने 7 ऑक्टोबर 2026 रोजी रेपो दर 5.25% वरून 5.50% केला, त्यामुळे अनेक बँकांचे दर ऑक्टोबर 2026 मध्ये सुमारे 0.25% ने वाढले आहेत. SBI चा बाह्य बेंचमार्क दर (EBR) आता 8.15% (रेपो 5.50% + स्प्रेड 2.65%) आहे.
SBI एज्युकेशन लोन दर (15 ऑक्टोबर 2026 पासून, SBI अधिकृत वेबसाइट)
| योजना | प्रकार | व्याजदर (वार्षिक) |
|---|---|---|
| SBI Student Loan | तारणाशिवाय, ₹7.5 लाखांपर्यंत | 10.15% |
| SBI Student Loan | तारणासह, ₹7.5 लाखांहून अधिक | 9.65% |
| SBI Scholar Loan | निवडक नामांकित संस्था | 7.15% – 7.90% |
| SBI Global Ed-Vantage | परदेश शिक्षण, तारणासह (₹7.5 लाख–₹3 कोटी) | 9.65% |
| SBI Skill Loan | तारणाशिवाय, ₹7.5 लाखांपर्यंत | 9.65% |
| मुलींसाठी सवलत | Student Loan व Global Ed-Vantage | −0.50% |
इतर बँका आणि NBFC (अंदाजे)
| संस्थेचा प्रकार | उदाहरणे | साधारण दरपट्टा (अंदाजे) |
|---|---|---|
| सरकारी बँका | बँक ऑफ महाराष्ट्र, बँक ऑफ बडोदा, युनियन बँक, PNB, कॅनरा बँक | साधारण 7.5% – 11% (संस्था, तारण व रकमेनुसार) |
| खासगी बँका | ICICI, Axis, HDFC बँक | साधारण 9.5% – 13%+ |
| NBFC | HDFC Credila, Avanse, Auxilo इ. | साधारण 10% – 14%+ |
सावधान: वरील दुसऱ्या तक्त्यातील दरपट्टे फक्त अंदाजे आहेत. प्रत्येक बँकेचा दर संस्थेची श्रेणी, तारण, सह-अर्जदाराचा क्रेडिट स्कोर आणि रेपो दरातील बदलानुसार बदलतो. अंतिम दर बँकेच्या वेबसाइटवर तपासा किंवा मंजुरीपत्रात (sanction letter) पाहा.
आपला संभाव्य हप्ता काढण्यासाठी EMI कॅल्क्युलेटर वापरा.
EMI उदाहरण: मोरेटोरियममध्ये व्याज भरावे की नाही?
समजा पुण्यातील एका विद्यार्थ्याने 2 वर्षांच्या PG अभ्यासक्रमासाठी ₹7,50,000 तारणाशिवाय कर्ज घेतले, दर 10.15% आहे आणि परतफेड 10 वर्षांत (120 हप्ते) करायची आहे. मोरेटोरियम = 2 वर्षे अभ्यासक्रम + 1 वर्ष = 3 वर्षे. (सोपेपणासाठी संपूर्ण रक्कम सुरुवातीलाच वितरित झाली असे गृहीत धरले आहे; प्रत्यक्षात रक्कम हप्त्यांमध्ये दिली जाते त्यामुळे व्याज थोडे कमी होते.)
| तपशील | पर्याय A: मोरेटोरियममध्ये व्याज न भरणे | पर्याय B: मोरेटोरियममध्ये दरमहा व्याज भरणे |
|---|---|---|
| मोरेटोरियममधील व्याज (3 वर्षे, साधे व्याज) | ₹2,28,375 (मुद्दलात जोडले) | ₹2,28,375 (दरमहा सुमारे ₹6,344 भरले) |
| EMI सुरू होताना थकबाकी | ₹9,78,375 | ₹7,50,000 |
| मासिक EMI (120 महिने, 10.15%) | ₹13,011 | ₹9,974 |
| EMI कालावधीतील व्याज | ₹5,82,909 | ₹4,46,845 |
| एकूण व्याज | ₹8,11,284 | ₹6,75,220 |
म्हणजे शिक्षण सुरू असतानाच व्याज भरत राहिल्यास या उदाहरणात सुमारे ₹1,36,064 बचत होते आणि नंतरचा EMI सुमारे ₹3,000 ने कमी राहतो. मुलीसाठी 0.50% सवलत (9.65% दर) मिळाल्यास पर्याय A मधील EMI ₹12,594 होतो.
गणना: EMI = P × i × (1+i)n ÷ [(1+i)n − 1], i = मासिक दर. आकडे रुपयात पूर्णांकित.
एज्युकेशन लोनसाठी सरकारी योजना
PM-Vidyalaxmi योजना
केंद्र सरकारने नोव्हेंबर 2024 मध्ये मंजूर केलेल्या PM-Vidyalaxmi योजनेत दर्जेदार उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये (QHEI) प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थ्यांना तारण आणि जामीनदाराशिवाय शैक्षणिक कर्ज मिळते. PIB च्या जुलै 2026 च्या माहितीनुसार या यादीत सध्या 1,425 सरकारी व खासगी संस्था आहेत (योजना सुरू झाली तेव्हा ही संख्या सुमारे 860 होती).
- ₹7.5 लाखांपर्यंतच्या कर्जावर थकबाकीच्या 75% पर्यंत केंद्र सरकारची क्रेडिट गॅरंटी — त्यामुळे बँका तारणाशिवाय कर्ज देऊ शकतात.
- 3% व्याज सवलत: कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्न ₹8 लाखांपर्यंत असलेल्या विद्यार्थ्यांना ₹10 लाखांपर्यंतच्या कर्जावर मोरेटोरियम कालावधीत (अभ्यासक्रम + 1 वर्ष) 3% व्याज सवलत. दरवर्षी कमाल 1 लाख विद्यार्थ्यांना हा लाभ.
- 2025-26 मध्ये या योजनेत 1,10,667 अर्ज आले, त्यापैकी 70,852 कर्जे मंजूर झाली (PIB, जुलै 2026).
PM-USP CSIS (केंद्रीय व्याज अनुदान योजना)
कौटुंबिक उत्पन्न ₹4.5 लाखांपर्यंत असलेल्या विद्यार्थ्यांना तांत्रिक/व्यावसायिक अभ्यासक्रमासाठी ₹10 लाखांपर्यंतच्या कर्जावर मोरेटोरियम कालावधीतील संपूर्ण व्याज सरकार भरते. या योजनेत लाभार्थ्यांच्या संख्येवर मर्यादा नाही.
CGFSEL — शैक्षणिक कर्ज क्रेडिट गॅरंटी फंड
₹7.5 लाखांपर्यंतच्या, तारण व तृतीय-पक्ष जामिनाशिवाय दिलेल्या शैक्षणिक कर्जांना ही जुनी हमी योजना संरक्षण देते. त्यामुळेच बहुतेक बँका ₹7.5 लाखांपर्यंत तारण मागत नाहीत.
PM-Vidyalaxmi पोर्टल
अर्ज, बँक निवड, अर्जाची स्थिती, व्याज सवलतीचा दावा आणि तक्रार — सर्व एकाच ठिकाणी करण्यासाठी सरकारचे अधिकृत पोर्टल: pmvidyalaxmi.co.in. एकाच अर्जातून अनेक बँकांकडे कर्जाची मागणी करता येते.
तारण आणि जामीनदार: कधी लागते?
IBA च्या मॉडेल शैक्षणिक कर्ज योजनेत रकमेनुसार तारणाची साधारण रचना खालीलप्रमाणे आहे. प्रत्यक्षात अनेक बँका CGFSEL च्या आधारे ₹7.5 लाखांपर्यंत पूर्णपणे तारणाशिवाय कर्ज देतात, म्हणून आपल्या बँकेचे धोरण तपासा.
| कर्जाची रक्कम | तारण / जामीनदार | मार्जिन (स्वतःचा वाटा) |
|---|---|---|
| ₹4 लाखांपर्यंत | तारण नाही; फक्त सह-अर्जदार | नाही |
| ₹4 लाख – ₹7.5 लाख | मूर्त तारण नाही; काही बँका तृतीय-पक्ष जामीनदार मागू शकतात (CGFSEL मुळे बहुतेक वेळा गरज नाही) | साधारण 5% (भारत), 15% (परदेश) |
| ₹7.5 लाखांहून अधिक | मालमत्ता/FD/LIC इ. मूर्त तारण आवश्यक | साधारण 5% (भारत), 15% (परदेश) |
IIT/IIM सारख्या नामांकित संस्था, PM-Vidyalaxmi पात्र संस्था आणि काही NBFC यांमार्फत मोठी रक्कमही तारणाशिवाय मिळू शकते — पण अशा कर्जाचा दर जास्त असू शकतो.
कर सवलत: कलम 80E आता कलम 129
नवीन आयकर कायदा 2025 हा 1 एप्रिल 2026 पासून लागू झाला आहे. शैक्षणिक कर्जाच्या व्याजावरील जुनी कलम 80E ची वजावट आता कलम 129 अंतर्गत येते; अटी जवळजवळ त्याच आहेत:
- उच्च शिक्षणासाठी घेतलेल्या कर्जावर भरलेले संपूर्ण व्याज करपात्र उत्पन्नातून वजा — कोणतीही कमाल मर्यादा नाही.
- वजावट व्याज भरायला सुरुवात केलेल्या वर्षापासून एकूण 8 कर-वर्षे (किंवा व्याज पूर्ण फेडेपर्यंत, जे आधी होईल).
- स्वतःसाठी, जोडीदारासाठी, मुलांसाठी किंवा ज्या विद्यार्थ्याचे आपण कायदेशीर पालक आहात त्याच्यासाठी घेतलेले कर्ज पात्र. भारतात किंवा परदेशात — दोन्ही चालते.
- कर्ज बँक किंवा सरकारने अधिसूचित केलेल्या वित्तीय संस्थेकडून/मान्यताप्राप्त धर्मादाय संस्थेकडून घेतलेले असावे. नातेवाईक किंवा मित्रांकडून घेतलेल्या कर्जावर सवलत नाही.
- फक्त व्याजावर वजावट; मुद्दलाच्या परतफेडीवर नाही.
- ही वजावट फक्त जुन्या करप्रणालीत मिळते. नवीन (डिफॉल्ट) करप्रणालीत ती मिळत नाही.
उदाहरण: वरील ₹9,78,375 च्या कर्जावर (10.15%) EMI सुरू झाल्याच्या पहिल्या वर्षी सुमारे ₹96,586 व्याज भरले जाते. 30% कर टप्प्यातील (4% सेससह 31.2%) व्यक्तीने जुनी करप्रणाली निवडल्यास त्या वर्षी सुमारे ₹30,135 कर वाचतो. दोन्ही करप्रणालींची तुलना करण्यासाठी इनकम टॅक्स कॅल्क्युलेटर वापरा.
एज्युकेशन लोनसाठी अर्ज कसा करावा?
- प्रवेश निश्चित करा आणि संस्थेच्या फी स्ट्रक्चरवरून एकूण खर्च (फी + राहणे + पुस्तके + प्रवास) काढा.
- मार्ग निवडा — PM-Vidyalaxmi पोर्टल (pmvidyalaxmi.co.in), बँक शाखा किंवा बँक/NBFC ची वेबसाइट.
- अर्ज भरा आणि कागदपत्रे अपलोड करा — KYC, प्रवेशपत्र, गुणपत्रिका, सह-अर्जदाराचा उत्पन्नाचा पुरावा.
- पडताळणी व मंजुरी — बँक कागदपत्रे, क्रेडिट स्कोर आणि मोठ्या कर्जासाठी तारणाचे मूल्यांकन तपासते. मंजुरीपत्रातील व्याजदर, मोरेटोरियम, प्रोसेसिंग फी आणि विमा अटी नीट वाचा.
- वितरण — रक्कम सेमिस्टर/वर्षानुसार हप्त्यांमध्ये थेट संस्थेला दिली जाते.
टीप: फी भरण्याच्या अंतिम तारखेच्या किमान 2–3 आठवडे आधी अर्ज करा. परदेश शिक्षणासाठी व्हिसासाठी कर्जमंजुरीपत्र लागते, त्यामुळे आणखी लवकर सुरुवात करा.
कर्ज नाकारले जाण्याची सामान्य कारणे
- सह-अर्जदाराचा कमी क्रेडिट स्कोर किंवा जुनी थकबाकी (डिफॉल्ट).
- अभ्यासक्रम किंवा संस्था बँकेच्या मान्य यादीत नसणे.
- मोठ्या कर्जासाठी पुरेसे तारण नसणे किंवा मालमत्तेचे कागद अपूर्ण असणे.
- अपूर्ण किंवा चुकीची कागदपत्रे; नावातील/जन्मतारखेतील विसंगती.
- सह-अर्जदाराचे उत्पन्न कर्जाच्या तुलनेत अपुरे किंवा आधीच जास्त EMI चालू असणे.
- अभ्यासक्रमाची रोजगार/प्लेसमेंटची कमकुवत नोंद.
कर्ज नाकारले गेल्यास कारण लेखी विचारा, त्रुटी दूर करा आणि PM-Vidyalaxmi पोर्टलवरून दुसऱ्या बँकेकडे अर्ज करा. शैक्षणिक कर्ज कमी पडत असल्यास मुलीच्या नावे आधीपासून सुकन्या समृद्धी योजना किंवा PPF असल्यास त्यातील शिक्षणासाठीची आंशिक रक्कम उपयोगी ठरू शकते. वैयक्तिक कर्ज हा शेवटचा, महागडा पर्याय — त्याविषयी पर्सनल लोन मार्गदर्शक पाहा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
सर्वात कमी व्याजदराचे एज्युकेशन लोन कोणते?
सर्वसाधारणपणे सरकारी बँकांच्या नामांकित-संस्था योजना सर्वात स्वस्त असतात — उदा. SBI Scholar Loan चा दर 15 ऑक्टोबर 2026 पासून 7.15%–7.90% आहे. सामान्य संस्थांसाठी SBI चा तारणाशिवायचा दर 10.15% आणि तारणासह 9.65% आहे. मुलींना 0.50% सवलत मिळते.
तारणाशिवाय किती कर्ज मिळू शकते?
बहुतेक बँका ₹7.5 लाखांपर्यंत तारणाशिवाय कर्ज देतात, कारण त्याला CGFSEL/PM-Vidyalaxmi अंतर्गत सरकारी क्रेडिट गॅरंटी मिळते. नामांकित संस्थांसाठी काही बँका आणि NBFC यापेक्षा जास्त रक्कमही तारणाशिवाय देतात.
परतफेड कधी सुरू होते?
मोरेटोरियम संपल्यावर — म्हणजे अभ्यासक्रम पूर्ण झाल्यानंतर साधारण 1 वर्षाने. परतफेडीचा कालावधी बहुतेक बँकांत 15 वर्षांपर्यंत असतो. मोरेटोरियममध्ये व्याज भरत राहिल्यास एकूण खर्च लक्षणीय कमी होतो.
PM-Vidyalaxmi योजनेचा लाभ कोणाला मिळतो?
सरकारने निवडलेल्या 1,425 दर्जेदार उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थ्यांना. त्यांना तारण व जामीनदाराशिवाय कर्ज मिळते; कौटुंबिक उत्पन्न ₹8 लाखांपर्यंत असल्यास ₹10 लाखांपर्यंतच्या कर्जावर मोरेटोरियममध्ये 3% व्याज सवलत मिळते. अर्ज pmvidyalaxmi.co.in वर करावा.
संपूर्ण व्याज माफ होणारी योजना आहे का?
होय, PM-USP CSIS अंतर्गत कौटुंबिक उत्पन्न ₹4.5 लाखांपर्यंत असलेल्या विद्यार्थ्यांना तांत्रिक/व्यावसायिक अभ्यासक्रमासाठी ₹10 लाखांपर्यंतच्या कर्जावर मोरेटोरियम कालावधीतील संपूर्ण व्याज सरकार भरते.
80E ची कर सवलत 2026-27 मध्ये मिळते का?
होय, पण आता ती नवीन आयकर कायदा 2025 मधील कलम 129 अंतर्गत मिळते. भरलेल्या संपूर्ण व्याजावर, कमाल 8 वर्षे वजावट मिळते — मात्र फक्त जुनी करप्रणाली निवडल्यास. नवीन करप्रणालीत ही वजावट नाही.
मुदतपूर्व परतफेडीवर दंड लागतो का?
फ्लोटिंग दराच्या वैयक्तिक कर्जांवर बँका प्रीपेमेंट दंड आकारत नाहीत, आणि बहुतेक शैक्षणिक कर्जे फ्लोटिंग दराची असतात. त्यामुळे नोकरी लागल्यावर जास्तीचे हप्ते भरून व्याज वाचवता येते. NBFC च्या स्थिर दराच्या कर्जासाठी मंजुरीपत्रातील अट तपासा.
सह-अर्जदार कोण होऊ शकतो?
साधारणपणे आई-वडील किंवा कायदेशीर पालक; विवाहित विद्यार्थ्यांसाठी जोडीदार; काही बँका भाऊ-बहीण किंवा सासू-सासरे यांनाही मान्यता देतात. सह-अर्जदाराचे उत्पन्न आणि क्रेडिट स्कोर मंजुरीसाठी महत्त्वाचे ठरतात.
सर्वाधिक शैक्षणिक कर्ज कोणती बँक देते?
SBI ही शैक्षणिक कर्ज देणाऱ्या सर्वात मोठ्या बँकांपैकी एक आहे आणि तिचे दर अधिकृत वेबसाइटवर स्पष्टपणे प्रसिद्ध होतात. मात्र आपल्या संस्थेसाठी कोणती बँक सर्वोत्तम ठरेल हे संस्थेची श्रेणी, रक्कम आणि तारणावर अवलंबून असते — किमान 2–3 बँकांच्या ऑफरची तुलना करा.
स्रोत आणि अस्वीकरण
- State Bank of India — Education Loan Scheme Interest Rates (15.10.2026 पासून), sbi.bank.in — 30 ऑक्टोबर 2026 रोजी तपासले.
- PIB / शिक्षण मंत्रालय — PM-Vidyalaxmi योजना माहितीपत्रक (जुलै 2026) आणि PM-Vidyalaxmi Scheme Guidelines, education.gov.in — 30 ऑक्टोबर 2026 रोजी तपासले.
- आयकर विभाग — Income-tax Act, 2025, कलम 129 (उच्च शिक्षण कर्जावरील व्याज), incometaxindia.gov.in — 30 ऑक्टोबर 2026 रोजी तपासले.
- IBA — Model Educational Loan Scheme (तारण व मार्जिन रचना).
- RBI — चलनविषयक धोरण, 7 ऑक्टोबर 2026 (रेपो दर 5.50%).
ही माहिती सर्वसाधारण मार्गदर्शनासाठी आहे; अंतिम निर्णय घेण्यापूर्वी संबंधित बँक/विभागाच्या अधिकृत परिपत्रकातून किंवा वेबसाइटवरून खात्री करा.
अधिक मराठी आर्थिक मार्गदर्शकांसाठी Arthzo मराठी पाहा.