PPF माहिती मराठी 2026: व्याजदर 7.1%, कॅल्क्युलेटर, नियम आणि कर सवलत
Read in English →हिंदीत वाचा →
PPF (पब्लिक प्रॉव्हिडंट फंड) ही केंद्र सरकारची हमी असलेली 15 वर्षांची बचत योजना आहे. ₹500 पासून सुरुवात, ऑक्टोबर–डिसेंबर 2026 तिमाहीसाठी 7.1% व्याज आणि पूर्णपणे करमुक्त मुदतपूर्ती रक्कम — PPF चे प्रत्येक नियम, गणित आणि योग्य रणनीती एकाच पानावर, सोप्या मराठीत.
थोडक्यात: वित्त मंत्रालयाने 30 सप्टेंबर 2026 रोजी जाहीर केल्याप्रमाणे 1 ऑक्टोबर ते 31 डिसेंबर 2026 या तिमाहीसाठी PPF चा व्याजदर 7.1% वार्षिक (वार्षिक चक्रवाढ) कायम आहे — हा दर 1 एप्रिल 2020 पासून बदललेला नाही.
- वार्षिक गुंतवणूक: किमान ₹500, कमाल ₹1,50,000
- कालावधी: 15 आर्थिक वर्षे, नंतर 5-5 वर्षांच्या टप्प्यांत मुदतवाढ
- कर: EEE — गुंतवणुकीवर वजावट (आता कलम 123, फक्त जुनी करप्रणाली), व्याज व मुदतपूर्ती रक्कम करमुक्त
- ₹1.5 लाख दरवर्षी 15 वर्षे भरल्यास सुमारे ₹40,68,209 करमुक्त (7.1% दर कायम राहिल्यास)
PPF म्हणजे काय? सुरुवात करणाऱ्यांसाठी संपूर्ण माहिती
PPF माहिती मराठीत शोधणाऱ्या प्रत्येकासाठी पहिली गोष्ट: पब्लिक प्रॉव्हिडंट फंड (PPF) ही भारत सरकारने 1968 मध्ये सुरू केलेली दीर्घकालीन बचत योजना आहे. सध्या ती PPF योजना, 2019 नुसार चालते आणि वित्त मंत्रालयाच्या आर्थिक व्यवहार विभागाच्या (DEA) नियंत्रणाखाली आहे. यातील पैशाला सार्वभौम (सरकारी) हमी असते, त्यामुळे ती देशातील सर्वात सुरक्षित गुंतवणुकींपैकी एक मानली जाते.
PPF चा उद्देश शिस्तबद्ध दीर्घकालीन बचतीला प्रोत्साहन देणे — निवृत्ती, मुलांचे शिक्षण आणि सुरक्षित भांडवल उभारणीसाठी. ही अशा मोजक्या योजनांपैकी आहे ज्या EEE (Exempt-Exempt-Exempt) श्रेणीत येतात.
| मुद्दा | तपशील |
|---|---|
| योजना सुरू | 1968 (सध्याचे नियम: PPF योजना, 2019) |
| सध्याचा व्याजदर | 7.1% वार्षिक (ऑक्टो–डिसें 2026), वार्षिक चक्रवाढ |
| किमान / कमाल गुंतवणूक | ₹500 / ₹1,50,000 प्रति आर्थिक वर्ष |
| लॉक-इन | 15 पूर्ण आर्थिक वर्षे |
| मुदतवाढ | 5-5 वर्षांचे टप्पे, कितीही वेळा |
| हमी | भारत सरकार |
EEE म्हणजे तीन टप्प्यांवर करसवलत
- गुंतवणुकीवर: वर्षाला ₹1.5 लाखांपर्यंत वजावट (नवीन आयकर कायदा 2025 चे कलम 123 — पूर्वीचे 80C), फक्त जुन्या करप्रणालीत.
- व्याजावर: दरवर्षी जमा होणारे व्याज पूर्ण करमुक्त; TDS नाही.
- मुदतपूर्तीवर: संपूर्ण रक्कम करमुक्त; कोणताही कॅपिटल गेन कर नाही.
PPF खाते कोण उघडू शकते?
कोणताही निवासी भारतीय स्वतःच्या नावावर एकच खाते उघडू शकतो. आई-वडील/पालक अल्पवयीन मुलाच्या नावावर खाते उघडू शकतात, पण पालकाचे खाते आणि मुलाचे खाते मिळून वार्षिक मर्यादा ₹1.5 लाखच राहते. HUF, NRI (नवीन खाते) आणि संयुक्त खात्याला परवानगी नाही.
PPF कॅल्क्युलेटर 2026 — मुदतपूर्तीला किती रक्कम मिळेल?
वार्षिक गुंतवणूक, कालावधी आणि दर भरा. गणना प्रत्येक वर्षी 5 एप्रिलपूर्वी एकरकमी रक्कम भरली आणि वार्षिक चक्रवाढ झाली असे गृहीत धरून केली आहे.
वर्षनिहाय तक्ता पाहा
| वर्ष | गुंतवणूक | व्याज | वर्षअखेर शिल्लक |
|---|
*7.1% दर संपूर्ण कालावधीत कायम राहील असे गृहीत धरले आहे; सरकार दर तिमाहीला दराचा आढावा घेते, त्यामुळे प्रत्यक्ष रक्कम वेगळी असू शकते. अधिक पर्यायांसाठी इंग्रजीतील PPF कॅल्क्युलेटर पाहा.
PPF व्याजदर 2026 — इतिहास आणि गणनेची पद्धत
सध्याचा दर: 7.1% वार्षिक (1 ऑक्टोबर – 31 डिसेंबर 2026). वित्त मंत्रालय दर तिमाहीला लघु बचत योजनांच्या दरांचा आढावा घेते. PPF चा दर 1 एप्रिल 2020 पासून सलग 7.1% वर स्थिर आहे. पुढील तिमाहीचा (जानेवारी–मार्च 2027) दर साधारण डिसेंबर 2026 अखेरीस जाहीर होईल.
| कालावधी | PPF व्याजदर | टिप्पणी |
|---|---|---|
| 2015-16 पर्यंत | 8.7% – 8.8% | उच्च दरांचा काळ |
| 2016-17 | 8.0% – 8.1% | तिमाही आढावा पद्धत सुरू |
| 2017-18 ते 2019-20 | 7.6% – 8.0% | चढ-उतार |
| एप्रिल 2020 पासून | 7.1% | कोविड काळात कपात |
| ऑक्टो–डिसें 2026 | 7.1% ✓ | बदल नाही — सध्याचा दर |
"5 तारखेचा नियम" — सर्वात मोठी चूक येथेच होते
PPF चे व्याज दरमहा 5 तारखेनंतर ते महिनाअखेरपर्यंतच्या किमान शिलकीवर मोजले जाते आणि आर्थिक वर्षाच्या शेवटी खात्यात जमा होते. म्हणजे 3 एप्रिलला ₹1.5 लाख भरले तर पूर्ण 12 महिन्यांचे व्याज मिळते; 7 एप्रिलला भरले तर फक्त 11 महिन्यांचे.
| ₹1.5 लाख भरण्याची तारीख | किती महिन्यांचे व्याज | त्या वर्षीचे व्याज | 5 एप्रिलच्या तुलनेत नुकसान |
|---|---|---|---|
| 5 एप्रिल किंवा आधी | 12 | ₹10,650 | — |
| 6 एप्रिल – 5 मे | 11 | ₹9,763 | −₹888 |
| 6 मे – 5 जून | 10 | ₹8,875 | −₹1,775 |
| 6 जून – 5 जुलै | 9 | ₹7,988 | −₹2,663 |
*एका वर्षाचा फरक. दरवर्षी हीच उशीर केल्यास 15 वर्षांत चक्रवाढीमुळे नुकसान मोठे होते.
PPF कर सवलत — कलम 123 (पूर्वीचे 80C) आणि EEE दर्जा
महत्त्वाचा बदल: नवीन आयकर कायदा 2025 हा 1 एप्रिल 2026 पासून लागू झाला आहे. पूर्वीच्या कलम 80C मधील वजावटी आता कलम 123 (अनुसूची XV) अंतर्गत येतात. मर्यादा ₹1.5 लाख आणि अटी तशाच आहेत — फक्त कलम क्रमांक बदलला आहे.
- गुंतवणूक — सवलत: वर्षाला ₹1,50,000 पर्यंत वजावट. ही मर्यादा EPF, ELSS, जीवन विमा हप्ता, मुलांची ट्युशन फी, SSY यांच्यासोबत एकत्रित आहे. फक्त जुनी करप्रणाली निवडल्यास मिळते.
- व्याज — सवलत: दरवर्षी जमा होणारे व्याज पूर्ण करमुक्त; TDS नाही. ITR मध्ये फक्त करमुक्त उत्पन्न म्हणून दाखवावे.
- मुदतपूर्ती — सवलत: मुद्दल + व्याज, संपूर्ण रक्कम करमुक्त. आंशिक रक्कम काढल्यावरही कर नाही.
नवीन विरुद्ध जुनी करप्रणाली — PPF वर परिणाम
जुनी करप्रणाली: ₹1.5 लाखांची वजावट मिळते — 30% टप्प्यातील व्यक्तीला (4% सेससह) वर्षाला सुमारे ₹46,800 पर्यंत कर बचत. नवीन करप्रणाली (डिफॉल्ट): वजावट मिळत नाही, पण व्याज आणि मुदतपूर्ती रक्कम तरीही करमुक्तच राहते. म्हणजे नवीन करप्रणालीतही PPF एक उत्तम करमुक्त डेट पर्याय राहतो. कोणती प्रणाली फायद्याची हे इनकम टॅक्स कॅल्क्युलेटर वर तपासा.
करमुक्त 7.1% म्हणजे प्रत्यक्षात किती?
| तुमचा कर टप्पा (सेससह) | 7.1% करमुक्तच्या बरोबरीचा करपात्र परतावा |
|---|---|
| 5% (5.2%) | ≈ 7.5% |
| 20% (20.8%) | ≈ 9.0% |
| 30% (31.2%) | ≈ 10.3% |
त्यामुळेच उच्च कर टप्प्यातील गुंतवणूकदारांसाठी PPF बहुतेक बँक FD पेक्षा सरस ठरतो.
PPF खाते ऑनलाइन कसे उघडावे — 5 सोप्या पायऱ्या
PPF खाते कोणत्याही अधिकृत बँकेत (SBI, बँक ऑफ महाराष्ट्र, बँक ऑफ बडोदा, PNB, HDFC, ICICI, Axis इ.) किंवा पोस्ट ऑफिसमध्ये उघडता येते. ज्या बँकेत बचत खाते आणि KYC आहे तिथे ऑनलाइन पद्धत सर्वात जलद आहे:
- नेट बँकिंग/मोबाइल ॲपमध्ये लॉग-इन करा — SBI YONO, HDFC, ICICI iMobile, Axis, PNB इत्यादींत ऑनलाइन PPF सुविधा आहे.
- "PPF खाते उघडा" पर्याय निवडा — Investments / Deposits / Tax Saving मेनूमध्ये "Public Provident Fund" → "Self" किंवा "Minor" निवडा.
- तपशील भरा — आधार, PAN, नॉमिनीचा तपशील आणि रक्कम. बहुतेक माहिती बँकेच्या नोंदींवरून आपोआप भरली जाते.
- पहिली रक्कम भरा — किमान ₹500; पहिल्याच वर्षी ₹1.5 लाखांपर्यंत भरता येतात.
- खाते क्रमांक व ई-पासबुक जपून ठेवा — आणि दरमहा 1 किंवा 3 तारखेला ऑटो-डेबिट (स्टँडिंग इन्स्ट्रक्शन) लावा.
आवश्यक कागदपत्रे: PAN, आधार/मतदार ओळखपत्र/ड्रायव्हिंग लायसन्स (KYC), पासपोर्ट आकाराचा फोटो, नॉमिनीचा तपशील. पोस्ट ऑफिसमध्ये खाते उघडण्याचा अर्ज (Form-1) भरावा लागतो.
बँक की पोस्ट ऑफिस? व्याजदर दोन्हीकडे सारखाच (7.1%). बँकेत ऑनलाइन जमा, ऑटो-डेबिट आणि ई-स्टेटमेंट सोपे असते; ग्रामीण भागात पोस्ट ऑफिस सोयीचे ठरते. खाते नंतर एकीकडून दुसरीकडे ट्रान्सफर करता येते.
लॉक-इन, आंशिक पैसे काढणे आणि 15 वर्षांनंतर मुदतवाढ
| टप्पा | काय करता येते |
|---|---|
| वर्ष 1–5 | पैसे काढता येत नाहीत. 3ऱ्या ते 6व्या आर्थिक वर्षात PPF वर कर्ज घेता येते. |
| खाते उघडलेल्या वर्षाच्या शेवटापासून 5 वर्षांनंतर (साधारण 6व्या वर्षानंतर) | मुदतपूर्व बंद — फक्त गंभीर आजार (खातेदार, जोडीदार, अवलंबित मुले किंवा आई-वडील), खातेदार/अवलंबित मुलांचे उच्च शिक्षण किंवा निवासी दर्जा बदलल्यास (पासपोर्ट/व्हिसा पुरावा). अशा वेळी व्याज 1% कमी दराने दिले जाते. |
| 7व्या आर्थिक वर्षापासून | आंशिक रक्कम काढणे — मागील 4थ्या वर्षाच्या शेवटच्या शिलकीचे 50% किंवा मागील वर्षाच्या शेवटच्या शिलकीचे 50%, यांपैकी कमी रक्कम. वर्षातून एकदाच. |
| 15 वर्षांनंतर (मुदतपूर्ती) | संपूर्ण करमुक्त रक्कम काढा, किंवा 5-5 वर्षांसाठी खाते वाढवा — गुंतवणुकीसह किंवा गुंतवणुकीशिवाय. |
15 वर्षांनंतर तीन पर्याय
| पर्याय | नवीन गुंतवणूक | पैसे काढण्याची सोय | कोणासाठी योग्य |
|---|---|---|---|
| खाते बंद करा | लागू नाही | संपूर्ण रक्कम, करमुक्त | ज्यांना आता पैशांची गरज आहे |
| गुंतवणुकीसह मुदतवाढ | होय, ₹1.5 लाख/वर्ष पर्यंत | प्रत्येक 5 वर्षांच्या टप्प्यात, टप्प्याच्या सुरुवातीच्या शिलकीच्या 60% पर्यंत (वर्षातून एकदा) | ज्यांना भांडवलवाढ आणि वजावट दोन्ही हवे |
| गुंतवणुकीशिवाय मुदतवाढ | नाही | वर्षातून एकदा, कितीही रक्कम | ज्यांना फक्त करमुक्त व्याज हवे |
1 वर्षाची मुदत लक्षात ठेवा: "गुंतवणुकीसह मुदतवाढ" हवी असल्यास मुदतपूर्तीनंतर 1 वर्षाच्या आत Form-4 (जुन्या 1968 योजनेत याला Form H म्हणत) बँक/पोस्ट ऑफिसला द्यावा लागतो. वेळेत फॉर्म न दिल्यास खाते आपोआप "गुंतवणुकीशिवाय मुदतवाढ" मध्ये जाते; त्यानंतर भरलेल्या रकमेवर व्याज मिळत नाही आणि वजावटही नाही.
₹1.5 लाख दरवर्षी 25 वर्षे भरल्यास 7.1% दराने सुमारे ₹1.03 कोटी आणि 30 वर्षे भरल्यास सुमारे ₹1.55 कोटी करमुक्त जमा होतात (दर कायम राहिल्यास).
PPF vs FD vs SIP vs EPF vs SSY — कोणते चांगले?
| मुद्दा | PPF | बँक FD | SIP (म्युच्युअल फंड) | EPF | SSY |
|---|---|---|---|---|---|
| सध्याचा परतावा | 7.1% (सरकारी) | साधारण 6.5–7.5% (बँकेनुसार) | बाजाराधारित, हमी नाही | 8.25% (2025-26) | 8.2% |
| परताव्यावर कर | नाही (EEE) | पूर्ण करपात्र + TDS | LTCG/STCG लागू | अटींसह सवलत | नाही (EEE) |
| जोखीम | शून्य (सरकारी हमी) | अतिशय कमी (DICGC ₹5 लाख) | बाजार जोखीम | अतिशय कमी | शून्य |
| लॉक-इन | 15 वर्षे | 7 दिवसांपासून | नाही (ELSS: 3 वर्षे) | नोकरी/निवृत्तीपर्यंत | 21 वर्षे |
| तरलता | 7व्या वर्षापासून आंशिक | जास्त | सर्वाधिक | मर्यादित | अतिशय मर्यादित |
| कोण गुंतवू शकतो | कोणताही निवासी भारतीय | सर्व | सर्व | पगारदार कर्मचारी | 10 वर्षांखालील मुलगी |
सर्वात संतुलित रणनीती: PPF + SIP एकत्र. PPF हा पोर्टफोलिओचा सुरक्षित पाया (हमी असलेला, करमुक्त परतावा) आणि SIP हे वाढीचे इंजिन (जास्त परताव्याची शक्यता, पण बाजार जोखीम). मुलगी असल्यास सुकन्या समृद्धी योजना सध्या PPF पेक्षा जास्त दर देते.
दरमहा ₹500 गुंतवल्यास किती जमा होतील?
| कालावधी | PPF (7.1%) | FD (6.5% गृहीत) | SIP (12% गृहीत) |
|---|---|---|---|
| 5 वर्षे | ₹37,028 | ₹35,528 | ₹41,243 |
| 10 वर्षे | ₹89,205 | ₹84,658 | ₹1,16,170 |
| 15 वर्षे | ₹1,62,728 | ₹1,52,594 | ₹2,52,288 |
| 20 वर्षे | ₹2,66,332 | ₹2,46,539 | ₹4,99,574 |
| परताव्यावर कर | नाही ✅ | कर टप्प्यानुसार ❌ | LTCG ⚠️ |
*PPF: वर्षाला ₹6,000 वर्षाच्या सुरुवातीला; FD व SIP: दरमहा ₹500, मासिक चक्रवाढ. SIP चा 12% परतावा फक्त उदाहरण, हमी नाही. SIP चे स्वतःचे गणित SIP कॅल्क्युलेटर वर करा.
PPF जमा नियम आणि पैसे भरण्याची योग्य वेळ
जमा नियम
- किमान ₹500 प्रति आर्थिक वर्ष (खाते चालू ठेवण्यासाठी आवश्यक); कमाल ₹1,50,000.
- ₹50 च्या पटीत, वर्षात कितीही वेळा भरता येते.
- रोख, चेक, DD, NEFT किंवा ऑनलाइन ट्रान्सफर — सर्व चालते.
- अल्पवयीन मुलाच्या खात्यातील रक्कमही पालकाच्या ₹1.5 लाख मर्यादेतच मोजली जाते.
- मर्यादेपेक्षा जास्त भरलेल्या रकमेवर व्याज किंवा वजावट मिळत नाही; ती परत केली जाते.
योग्य वेळ
- एकरकमी: दरवर्षी 5 एप्रिलपर्यंत.
- मासिक: दरमहा 5 तारखेपूर्वी; ऑटो-डेबिट 1 किंवा 3 तारखेला ठेवा (सुट्टीचा विचार करून).
- बोनस/इन्सेन्टिव्ह मिळताच थेट PPF मध्ये भरा.
खाते बंद पडल्यास (Discontinued): एखाद्या वर्षी ₹500 भरले नाहीत तर खाते बंद पडलेले मानले जाते — कर्ज किंवा आंशिक रक्कम काढण्याची सोय मिळत नाही. पुन्हा चालू करण्यासाठी प्रत्येक चुकलेल्या वर्षाचे ₹500 आणि प्रति वर्ष ₹50 शुल्क भरावे लागते. आधी जमा झालेल्या रकमेवर व्याज मात्र मिळत राहते.
एकरकमी विरुद्ध मासिक: दरमहा ₹12,500 (5 तारखेपूर्वी) भरण्याऐवजी 5 एप्रिलपूर्वी ₹1.5 लाख एकरकमी भरल्यास पहिल्या वर्षी सुमारे ₹4,881 जास्त व्याज मिळते, आणि 15 वर्षांत हा फरक सुमारे ₹1.24 लाख (₹40,68,209 विरुद्ध ₹39,44,599) होतो.
PPF वर कर्ज — नियम, व्याजदर आणि पात्रता
| नियम | तपशील |
|---|---|
| कधी | खाते उघडलेल्या वर्षानंतर 1 वर्ष पूर्ण झाल्यावर, म्हणजे 3ऱ्या ते 6व्या आर्थिक वर्षादरम्यान |
| किती | कर्ज घेण्याच्या वर्षाच्या दोन वर्षे आधीच्या शिलकीच्या कमाल 25% |
| व्याजदर | PPF दर + 1% = सध्या 8.1% (PPF योजना 2019 पासून; पूर्वी +2%) |
| परतफेड | मुद्दल 36 महिन्यांत, नंतर व्याज (कमाल 2 हप्ते) |
| न फेडल्यास | थकीत कर्जावर 1% ऐवजी 6% वार्षिक दराने व्याज |
उदाहरण: 2026-27 मध्ये कर्ज हवे असल्यास 31 मार्च 2025 ची शिल्लक पाहिली जाईल. ती ₹4,00,000 असल्यास कमाल ₹1,00,000 (25%) कर्ज मिळेल. पहिले कर्ज पूर्ण फेडल्यानंतरच दुसरे कर्ज मिळते. कर्जाच्या रकमेवर त्या काळात PPF चे 7.1% व्याज जमा होत नाही, हे लक्षात ठेवा.
पर्सनल लोनचा दर साधारण 10.5%–24% असतो आणि CIBIL स्कोर लागतो; PPF कर्जासाठी स्कोर लागत नाही. तुलनेसाठी आमचे पर्सनल लोन मार्गदर्शक पाहा.
NRI PPF मध्ये गुंतवणूक करू शकतात का?
NRI नवीन PPF खाते उघडू शकत नाहीत.
निवासी असताना खाते उघडले आणि नंतर NRI झालात तर:
- सध्याचे खाते 15 वर्षांच्या मुदतपूर्तीपर्यंत चालू राहते; रक्कम भरणेही (NRO खात्यातून) सुरू ठेवता येते.
- मुदतपूर्तीनंतर खाते वाढवता येत नाही. 1 ऑक्टोबर 2024 पासूनच्या DEA मार्गदर्शक सूचनांनुसार, NRI ने मुदतवाढ घेतलेल्या खात्यांवर 30 सप्टेंबर 2024 नंतर व्याज मिळत नाही.
- मुदतपूर्ती रक्कम NRO खात्यात जमा होते; परदेशात पाठवण्यासाठी Form 15CA/15CB सारखी औपचारिकता लागू शकते.
भारतात परत येण्याची योजना असल्यास परदेशात जाण्यापूर्वीच PPF खाते उघडणे फायद्याचे ठरते.
PPF मधून निवृत्ती आणि मुलांच्या शिक्षणाचे नियोजन
मुलांच्या शिक्षणासाठी
मुलाच्या जन्मानंतर लगेच त्याच्या नावावर PPF खाते उघडल्यास वर्षाला फक्त ₹10,000 भरूनही 15 वर्षांत सुमारे ₹2.71 लाख जमा होतात — नेमके कॉलेज प्रवेशाच्या वेळी. एका अल्पवयीन मुलाच्या नावावर एकच PPF खाते चालते. उच्च शिक्षणासाठी मोठी रक्कम लागल्यास एज्युकेशन लोन हा पूरक पर्याय आहे.
निवृत्तीसाठी
30 व्या वर्षी सुरू करून 60 पर्यंत (30 वर्षे) दरवर्षी ₹1.5 लाख भरल्यास 7.1% दराने सुमारे ₹1.55 कोटी करमुक्त. NPS सोबत एकत्र केल्यास निवृत्ती पोर्टफोलिओ मजबूत होतो — NPS मार्गदर्शक वाचा.
कोणत्या वयात सुरू केल्यास किती? (₹1.5 लाख/वर्ष, 7.1%)
| सुरुवातीचे वय | 45 व्या वर्षी | 50 व्या वर्षी | 55 व्या वर्षी | 60 व्या वर्षी |
|---|---|---|---|---|
| 25 | ₹66.58 लाख | ₹1.03 कोटी | ₹1.55 कोटी | ₹2.27 कोटी |
| 30 | ₹40.68 लाख | ₹66.58 लाख | ₹1.03 कोटी | ₹1.55 कोटी |
| 35 | ₹22.30 लाख | ₹40.68 लाख | ₹66.58 लाख | ₹1.03 कोटी |
| 40 | ₹9.26 लाख | ₹22.30 लाख | ₹40.68 लाख | ₹66.58 लाख |
*7.1% दर कायम, प्रत्येक वर्षाच्या सुरुवातीला गुंतवणूक आणि 15 वर्षांनंतर गुंतवणुकीसह मुदतवाढ गृहीत. फक्त उदाहरण.
नॉमिनी, दोन खाती आणि ट्रान्सफरचे नियम
- नॉमिनेशन: खाते उघडताना किंवा नंतर कधीही नॉमिनी नोंदवा/बदला; एकापेक्षा जास्त नॉमिनी आणि त्यांचा हिस्सा ठरवता येतो. नॉमिनी बदलण्यासाठी आता शुल्क आकारले जात नाही.
- दोन PPF खाती? नाही — एका व्यक्तीचे देशभरात एकच खाते वैध. चुकून दुसरे उघडल्यास ते पहिल्या खात्यात विलीन करावे लागते; मर्यादेपेक्षा जास्त रक्कम व्याजाशिवाय परत मिळते. (1 ऑक्टोबर 2024 पासून अशा अनियमित खात्यांसाठी DEA चे स्पष्ट नियम लागू आहेत.)
- अल्पवयीनाचे खाते: एका मुलाच्या नावावर एकच खाते. नियमबाह्य उघडलेल्या अल्पवयीन खात्यांना 18 वर्षे होईपर्यंत फक्त पोस्ट ऑफिस बचत खात्याचा दर मिळतो.
- ट्रान्सफर: शाखा ते शाखा, बँक ते पोस्ट ऑफिस आणि उलट — सर्व शक्य, विनाशुल्क. 15 वर्षांची मोजणी पुन्हा सुरू होत नाही.
PPF मधील 10 सामान्य चुका
- 5 तारखेनंतर पैसे भरणे — प्रत्येक वेळी एका महिन्याचे व्याज जाते. उपाय: 1 तारखेचे ऑटो-डेबिट.
- ₹500 किमान रक्कम विसरणे — खाते बंद पडते, दरवर्षी ₹50 शुल्क. उपाय: एप्रिलमध्ये रिमाइंडर.
- मार्चमध्ये खाते उघडणे — ते पूर्ण आर्थिक वर्ष मोजले जाते (लॉक-इन लवकर संपते, हा फायदा), पण त्या वर्षी काही दिवसांचेच व्याज मिळते. उपाय: शक्य असल्यास एप्रिलच्या सुरुवातीला मोठी रक्कम भरा.
- 15 वर्षांनी लगेच खाते बंद करणे — मुदतवाढीची ताकद गमावली जाते (15 वर्षांत ₹40.68 लाख, 25 वर्षांत ₹1.03 कोटी).
- दोन PPF खाती उघडणे — दुसऱ्या खात्यावर व्याज मिळत नाही.
- मुलाचे खाते उशिरा उघडणे — चक्रवाढीची वर्षे वाया जातात.
- नॉमिनी न नोंदवणे — कुटुंबाला दावा करताना मोठा त्रास.
- विनाकारण मुदतपूर्व बंद करणे — व्याज 1% कमी मिळते; आधी कर्जाचा पर्याय पाहा.
- करप्रणालीचा हिशोब न करणे — नवीन करप्रणालीत कलम 123 ची वजावट मिळत नाही.
- सगळे पैसे फक्त PPF मध्ये — दीर्घकाळात महागाईवर मात करण्यासाठी इक्विटीचा हिस्साही हवा.
2026 मध्ये PPF मध्ये गुंतवणूक करणे योग्य आहे का?
| ✅ PPF अजूनही योग्य का | ⚠️ PPF कधी पुरेसा नाही |
|---|---|
| 7.1% करमुक्त = 30% टप्प्यात ≈ 10.3% करपात्र | 12%+ परताव्याचे उद्दिष्ट असल्यास |
| शून्य जोखीम, सरकारी हमी | 15 वर्षांपूर्वी पैशांची गरज भासू शकत असल्यास |
| जुन्या करप्रणालीत ₹46,800 पर्यंत कर बचत | नवीन करप्रणाली निवडल्यास (वजावट नाही) |
| बाजार कोसळला तरी परताव्यावर परिणाम नाही | महागाई दीर्घकाळ 7% च्या वर राहिल्यास |
| पोर्टफोलिओच्या डेट भागाचा भक्कम पाया | 50+ वयात सुरुवात करत असल्यास (कमी कालावधी) |
निष्कर्ष: जोखीम टाळणारे गुंतवणूकदार, जुन्या करप्रणालीतील करदाते आणि हमी असलेला करमुक्त निधी हवा असलेल्या प्रत्येकासाठी PPF आजही उत्तम आहे. त्याला पोर्टफोलिओचा सुरक्षित पाया माना आणि त्यावर SIP/इक्विटी जोडा. सर्व मराठी मार्गदर्शक Arthzo मराठी वर आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
ऑक्टोबर–डिसेंबर 2026 मध्ये PPF चा व्याजदर किती आहे?
1 ऑक्टोबर ते 31 डिसेंबर 2026 (आर्थिक वर्ष 2026-27 ची तिसरी तिमाही) साठी PPF चा दर 7.1% वार्षिक आहे, वार्षिक चक्रवाढ. वित्त मंत्रालयाने 30 सप्टेंबर 2026 रोजी दर कायम ठेवले. हा दर 1 एप्रिल 2020 पासून बदललेला नाही.
PPF मध्ये वर्षाला जास्तीत जास्त किती पैसे भरता येतात?
एका आर्थिक वर्षात कमाल ₹1,50,000 आणि किमान ₹500. अल्पवयीन मुलाच्या खात्यातील रक्कमही पालकाच्या याच मर्यादेत मोजली जाते.
15 वर्षांपूर्वी PPF मधून पैसे काढता येतात का?
होय, 7व्या आर्थिक वर्षापासून आंशिक रक्कम काढता येते — मागील 4थ्या वर्षाच्या शेवटच्या शिलकीचे 50% किंवा मागील वर्षाच्या शिलकीचे 50%, जे कमी असेल ते, वर्षातून एकदा. गंभीर आजार, उच्च शिक्षण किंवा निवासी दर्जा बदल या कारणांसाठी 5 वर्षांनंतर खाते मुदतपूर्व बंद करता येते; तेव्हा व्याज 1% कमी मिळते.
PPF चे व्याज करमुक्त आहे का?
होय. PPF ला EEE दर्जा आहे — गुंतवणुकीवर वजावट (आयकर कायदा 2025 चे कलम 123, पूर्वीचे 80C, फक्त जुनी करप्रणाली), व्याज आणि मुदतपूर्ती रक्कम दोन्ही करप्रणालींत करमुक्त. व्याजावर TDS कापला जात नाही.
NRI PPF खाते उघडू शकतात का?
नाही. निवासी असताना उघडलेले खाते NRI झाल्यानंतर मुदतपूर्तीपर्यंत चालू ठेवता येते, पण त्यानंतर वाढवता येत नाही. मुदतवाढ घेतलेल्या NRI खात्यांवर 1 ऑक्टोबर 2024 पासून व्याज मिळत नाही.
PPF वर कर्ज मिळते का?
होय, 3ऱ्या ते 6व्या आर्थिक वर्षादरम्यान, दोन वर्षे आधीच्या शिलकीच्या 25% पर्यंत. व्याजदर PPF दर + 1% (सध्या 8.1%); मुद्दल 36 महिन्यांत फेडावे लागते, अन्यथा थकीत रकमेवर 6% दराने व्याज लागते.
₹1.5 लाख दरवर्षी 15 वर्षे भरल्यास किती मिळेल?
7.1% दराने सुमारे ₹40,68,209 — त्यात तुमची गुंतवणूक ₹22,50,000 आणि व्याज सुमारे ₹18,18,209, सर्व करमुक्त (दर कायम राहिल्यास).
15 वर्षांनंतर PPF खाते बंद करावे की वाढवावे?
पैशांची लगेच गरज नसल्यास वाढवणे फायद्याचे. गुंतवणुकीसह मुदतवाढीसाठी मुदतपूर्तीनंतर 1 वर्षाच्या आत Form-4 द्यावा. 15 वर्षांतील ₹40.68 लाख 25 वर्षांत सुमारे ₹1.03 कोटी आणि 30 वर्षांत सुमारे ₹1.55 कोटी होतात.
एखाद्या वर्षी ₹500 भरायचे राहिले तर?
खाते बंद पडलेले (discontinued) मानले जाते — कर्ज व आंशिक रक्कम काढण्याची सोय मिळत नाही. चुकलेल्या प्रत्येक वर्षाचे ₹500 आणि ₹50 शुल्क भरून ते पुन्हा चालू करता येते. जमा रकमेवर व्याज मिळत राहते.
PPF आणि SIP — 15 वर्षांसाठी कोणते चांगले?
₹1.5 लाख/वर्ष 15 वर्षे: PPF मध्ये सुमारे ₹40.68 लाख (हमी, करमुक्त). SIP मध्ये 12% गृहीत धरल्यास सुमारे ₹62.6 लाख होऊ शकतात, पण ते बाजारावर अवलंबून असून त्यावर LTCG कर लागतो. दोन्ही एकत्र ठेवणे उत्तम.
स्रोत आणि अस्वीकरण
- वित्त मंत्रालय, आर्थिक व्यवहार विभाग — लघु बचत योजना व्याजदर, ऑक्टोबर–डिसेंबर 2026 तिमाही (30 सप्टेंबर 2026 रोजी जाहीर; Business Today व StudyCafe वृत्तांद्वारे पडताळले) — 30 ऑक्टोबर 2026 रोजी तपासले.
- Public Provident Fund Scheme, 2019 (12 डिसेंबर 2019 रोजी अधिसूचित) व 2023 मधील सुधारणा — कर्ज, आंशिक रक्कम, मुदतपूर्व बंद, Form-4 मुदतवाढ.
- DEA — अनियमित लघु बचत खात्यांच्या नियमितीकरणाच्या मार्गदर्शक सूचना (1 ऑक्टोबर 2024 पासून लागू).
- आयकर विभाग — Income-tax Act, 2025, कलम 123 व अनुसूची XV (1 एप्रिल 2026 पासून).
- EPFO — EPF व्याजदर 2025-26: 8.25%.
ही माहिती सर्वसाधारण मार्गदर्शनासाठी आहे; अंतिम निर्णय घेण्यापूर्वी संबंधित बँक/विभागाच्या अधिकृत परिपत्रकातून किंवा वेबसाइटवरून खात्री करा.